Yapay Zeka Sohbetlerinin Altı Türü ve Arayüzün Ne Yapması Gerektiği
Sohbet botlarıyla kurulan diyaloglar tek tip değil; kullanıcının ne bildiğine ve neyi aradığına göre birkaç ayrı kalıba oturuyor. Nielsen Norman Group'un 2023'te yayımladığı sınıflandırma bu kalıpları arama sorgusu, daraltıcı, keşif, oymacı, nokta atışlı ve genişletici olmak üzere altıya ayırıyor. Kalıpları tanımak işe yarıyor, ama arayüz tasarlarken tek başına yetmiyor: türü ancak sohbet bittikten sonra adlandırabiliyorsunuz.
Altı kalıp
Tanımlar kısa, çünkü asıl mesele bundan sonrası.
- Arama sorgusu: Tek mesaj, iki üç kelime, bağlam yok. "Toby Keith konser tarihleri" gibi.
- Daraltıcı: Geniş bir soruyla başlanır, her turda yeni kısıt eklenir. "Yaz partisine hafif aperatif" sorusuna porsiyon, bütçe ve sunum biçimi eklene eklene gidilir.
- Keşif: Konuyu hiç bilmeyen kullanıcının uzun ve katmanlı sohbeti. Yenidoğanda güvenli uyku sorusuyla başlayıp terimleri tek tek açıklatmak gibi.
- Oymacı: Aynı konunun farklı yüzlerine ayrı ayrı sorular. DEHB'li ünlüler, DEHB engel sayılır mı, DEHB'de hafıza teknikleri. Derinlik değil genişlik.
- Nokta atışlı: İhtiyaç ilk mesajda tam ve formatlı yazılır. Kaç madde, hangi biçimde, hangi kısıtla.
- Genişletici: Dar bir sorunun karşılığı çıkmayınca kısıtların gevşetilmesi. Japonya ile Hong Kong arası en ucuz havalimanı sorusundan tüm ekonomik hava yollarına doğru açılmak.
Etiket sohbet bittikten sonra konur
Bu altı türü bilmenin tasarıma çevrilmesi genelde şöyle önerilir: türü tespit et, o türe uygun aksiyonu öner. Sorun şu ki tespit edilecek şey karar anında ortada yok.
Daraltıcı ile genişletici birbirinin tam tersi, ama ikisi de aynı yerden başlıyor: cevaptan memnun olmamış bir kullanıcıdan. İlk mesaja bakarak hangisi olduğunu bilemezsiniz, ikinci mesajı görmeden ayrım yok. Keşif ile oymacı arasındaki fark da öyle; her ikisi de çok turlu, aradaki tek ayrım derinleşme mi yayılma mı, ve bu ancak üçüncü dördüncü turda belli oluyor. Bir destek botunun loglarını ayıklarken en sık gördüğüm kalıp buydu: kullanıcı ilk mesajı iki kelimeyle yazıyor, cevabı beğenmeyince aynı soruyu bu kez üç cümleyle tekrar yazıyordu.
Yani sınıflandırma geriye dönük bir etiket. Analiz için değerli, çalışma anında karar verdirmez.
Altı kategori yerine iki sinyal
Arayüzün gerçekten okuyabileceği iki şey var: kaçıncı turda olduğunuz ve yeni mesajın kapsamı hangi yöne çektiği.
Kapsam yönünü ölçmek için akademik bir yönteme gerek yok. Kullanıcının mesajındaki kısıt ifadelerini sayın: tarih, bütçe, konum, adet, biçim. Sayı bir öncekine göre arttıysa kullanıcı daraltıyor, azaldıysa genişletiyor, sabit kalıp konu değiştiyse yana kayıyor. Üç durumun her birinin karşılığı net:
- Daralmada bot eksik parametreyi kendisi sorsun. Kullanıcının aklına gelmeyen kısıtı hatırlatmak turu kısaltır.
- Genişlemede hangi kısıtın kaldırıldığını ve sonucun kaç kalem büyüdüğünü gösterin. Gevşetilen şeyi görmeyen kullanıcı aynı kısıtı iki tur sonra geri koyuyor.
- Yana kaymada konunun henüz değinilmemiş başlıklarını önerin, aynı başlığı derinleştirmeyin.
Bir de ilk turun kendi kuralı var: mesaj iki üç kelimeyse ve bir isim, tarih ya da tek bir olgu arıyorsa, kullanıcıyı arama motoru sonuçlarına geçirin. Doğrulanabilir tekil bilgide klasik arama hem daha hızlı hem kaynağını gösteriyor. Bunu bir eksiklik gibi saklamak yerine arayüzde açık bir çıkış olarak vermek daha dürüst bir çözüm.
Kullanıcı tarafında ne işe yarıyor
Belirsiz bir istekte mesajın sonuna "eksik bilgi varsa bana sor" ekleyin. Daraltma işini bota devretmiş olursunuz ve tur sayısı düşer. Uzun ve biçimli bir çıktı istiyorsanız istediğiniz formatı tarif etmek yerine küçük bir örneğini yazın; tarif çoğu zaman yanlış anlaşılıyor, örnek anlaşılmıyor diye bir şey yok.
Son olarak, uzun sohbet başarı göstergesi değil. Tur sayısının artması çoğu durumda ilk mesajın eksik yazıldığının kanıtı. Keşif sohbetlerinde uzunluk beklenen bir şey, ama daraltıcı bir sohbet altıncı tura ulaştıysa orada iyi bir deneyim değil, kötü bir başlangıç var.