Yazılım Kalitesi Kullanıcı Tarafında Neye Benzer
Kullanıcı bir yazılımın kaliteli olduğunu fark etmez, kalitesiz olduğunu fark eder. Fark etme anı da çoğu zaman teknik bir hata mesajı değil; beklediği şeyin olmaması ve nedenini anlayamamasıdır. Kalitenin deneyimdeki karşılığı bu yüzden hata sayısı değil, öngörülebilirlik.
Bozulan şey arayüz değil, zihinsel model
Bir sistemi kullanabilmek için insanın kafasında onun nasıl çalıştığına dair kaba bir model kurması gerekir: şuna basarsam şu olur. Yazılım aynı girdiye farklı zamanlarda farklı tepki verdiğinde bu model kurulamaz. Kullanıcı öğrenmeyi bırakır ve yerine ritüel geliştirir: "kaydetmeden önce sayfayı yenilemek lazım", "iki kere tıklamayınca olmuyor". Kullanıcı testinde bu cümleleri duyuyorsan sorun arayüz metninde değil, altındaki davranıştadır.
"Sürümlerde geriden gelin" tavsiyesi kendi içinde çelişiyor
Güncellemede acele etmemek makul görünür, hatta pek çok yerde kararlılığın gereği diye anlatılır. Ama aynı metinler birkaç paragraf sonra güvenliğe, sertifikaya, açıkların kapatılmasına geçer. İkisi bir arada duramaz. İki yıl geriden gelmek, kapatılmış açıklarla iki yıl yaşamak demektir; yayımlanan yama aynı zamanda açığın tarifidir, saldırgan tarafında bu bilgi gecikmez.
Ayrım, özellik sürümüyle yama sürümü arasında yapılır. Major sürüm atlamalarını ben genelde bir ara sürüm bekleyip yaparım, yama sürümlerini ise çıktığı hafta geçerim. İkisini tek bir güncelleme politikası altında toplamak kararlılık üretmiyor, sadece erteleme üretiyor.
JavaScript'i kesmek kalite değil
"Mümkünse JavaScript kullanmayın" tavsiyesi eski metinlerden kalma ve bugün olduğu gibi uygulanabilir bir şey değil. Sorun betiğin varlığı değil, başarısızlık biçimi. Betik yüklenmediğinde form gönderilemiyorsa, menü açılmıyorsa, fiyat görünmüyorsa kalite sorunu oradadır. Temel akış sunucudan gelen işaretlemeyle çalışsın, betik üstüne katman koysun. Bu ayrımı yaptığın anda tartışma kendiliğinden bitiyor.
Yavaşlık, hatadan daha yıpratıcı
Trafik altında tamamen çöken bir site kullanıcıya en azından net bir sinyal verir. Asıl yıpratan, isteğin sekiz saniyede dönmesi ve arayüzün bu sırada hiçbir şey söylememesi: kullanıcı butona tekrar basar, iki kayıt oluşur, güven bir kez daha aşınır.
Yük altında bakman gereken sayı ortalama yanıt süresi değil, en yavaş yüzde beşin ne yaşadığı. Ortalama gayet iyi görünürken deneyimi bozan hep o kuyruktur, ve kuyruğa düşen kullanıcı genellikle en çok veri taşıyan, yani sana en değerli olan kullanıcıdır.
Kalite kullanıcı tarafında nasıl görünür
Kullanıcının kaliteli dediği yazılımda aynı işlem aynı sonucu verir, bir şey ters gittiğinde neyin ters gittiği yazar. Geri kalan çoğu şey bunun türevi. İkisi de özellik listesinde görünmez, tanıtım sayfasına yazılmaz; ama bir kullanıcının ürünü bırakma kararı neredeyse her zaman bu ikisinden birinin eksikliğiyle başlar.