UX Araştırma Planında Neyi Yazmalı, Neyi Atlamalı

Araştırma planı çoğu ekipte bir kez yazılıp bir daha açılmayan dosyaya dönüşüyor. Oysa planın tek bir işi var: çalışma başlamadan kimi, neyi, hangi yöntemle sorduğunuza karar vermek ve bu kararı yazıya bağlamak. Gerçekten yük taşıyan bölüm sayısı dörde iner, gerisi çoğu projede yer kaplar.

Planın ilk satırı: hangi karar bekliyor

Araştırma sorusundan önce bu çalışmanın hangi kararı etkileyeceğini yazın. "Ödeme akışını tek sayfada mı toplayalım, üç adımda mı bırakalım" gibi somut bir karar. Karar yazılı değilse çalışma her yöne dağılır, çıkan rapor da kimsenin açıp kullanmadığı bir bulgu listesine döner.

Hedefleri bu kararın altına bağlayın, en fazla üç madde. Üçten fazla hedef çıkıyorsa elinizde tek bir çalışma yoktur, birbirine karışmış iki çalışma vardır. Ayırın, ikisini arka arkaya yapın.

Katılımcı ölçütleri: dar tutun, maliyetini hesaplayın

Dahil etme ve hariç tutma ölçütleri planın en çok atlanan, en pahalı bölümü. Atlanıyor çünkü yazması kolay görünüyor; pahalı çünkü her yeni ölçüt bulunabilir katılımcı havuzunu çarpım etkisiyle daraltıyor.

Rakamla bakın. Birinci ölçütünüz havuzun %10'unu tutuyor, ikincisi %30'unu tutuyorsa ve ikisi birbirinden bağımsızsa geriye %3 kalır. Beş katılımcı için yaklaşık 170 kişiyi elemeniz gerekir. Gerçekte ölçütler tam bağımsız olmadığı için sayı biraz daha iyi çıkar, ama büyüklük mertebesi değişmez: iki ölçüt eklediğinizde işin süresi iki katına değil, bir hafta üstüne çıkar. Ölçütü plana yazarken "bunu kaldırırsam çalışma geçersiz mi olur" diye sorun. Cevap hayırsa kaldırın.

Eleme sorusunda kendini tanımlatmayı, davranış sormaktan daha zayıf buluyorum. "İleri düzey Excel kullanıcısı mısınız" sorusuna katılımcıların çoğu evet der; "son bir ayda pivot tablo kurdunuz mu" sorusuna aynı kişilerin bir kısmı hayır der. İkinci soru size aynı bilgiyi ölçülebilir biçimde verir.

Yöntem ve oturum akışı

Yöntemi sorunun tipi belirler. "Kaç kişi şu adımda takılıyor" sorusu sayı ister, ölçümle ya da geniş katılımlı bir testle gidilir. "Neden takılıyor" sorusu gözlem ister, beş altı kişilik moderatörlü oturum yeter. İki soruyu tek oturuma sıkıştırmaya çalışmak ikisini de zayıflatır.

Prosedür bölümünün netleştirmesi gereken şeyler kısa bir liste:

• Oturum süresi ve katılımcının yapacağı görevler, sırasıyla
• Kayıt yapılacak mı, ekran mı ses mi, hangi araçla
• Moderatör kim, gözlemci varsa kaç kişi ve nerede duracak
• Teşvik tutarı ve ne zaman ödeneceği

Görev metinlerini plana aynen yazın, özet olarak değil. Oturumda soruyu her seferinde biraz farklı sorarsanız katılımcıların cevaplarını yan yana koyamazsınız.

Belgeler ve katılımcı verisi

Onam formu, moderatör rehberi, ön anket ve varsa görev kartları çalışma başlamadan hazır olmalı. Gözlemcilere de yazılı iki üç kural gerekiyor: konuşmamak, katılımcıya yardım etmemek, notu tek bir yere yazmak.

Katılımcıyı dokümanlarda isimle değil kodla anın (K1, K2). Bu yalnızca gizlilik meselesi değil, pratik bir kolaylık: raporu paylaşmadan önce isim ayıklamakla uğraşmazsınız. Kayıtların ne zaman silineceğini de plana tarih vererek yazın. Silme tarihi yoksa kayıt silinmez, iki yıl sonra kimsenin sahiplenmediği bir klasörde durur.

Plan çalışma sırasında değişirse

Değişecek. İlk oturumda bir görevin anlaşılmadığını görüp metni düzeltmek normaldir. Önemli olan değişikliği yakalamak: neyi, kaçıncı oturumdan sonra, niye değiştirdiniz. Bu kayıt yoksa analiz sırasında ilk üç katılımcının farklı bir soruya cevap verdiğini fark edemezsiniz.

Planı düz metin olarak sürüm kontrolüne koyarsanız bu kaydı ayrıca tutmanız gerekmez, diff zaten tutuyor. Aynı şey şablonlar için de geçerli: bir sonraki çalışmada dosyayı kopyalayıp üstüne yazmak, sıfırdan yazmaktan hızlıdır ve ölçütleri yeniden düşünmeye zorlar.

Arşivlerken planı bulgu raporundan ayırmayın. Tek başına duran bir plan altı ay sonra kimseye bir şey anlatmaz; yanında sonuç varsa ekibin bir sonraki kararında gerçekten açılır.