Diverge ve Converge: UX Atölyesinde Asıl İş Eleme Aşamasında

Diverge-converge, atölyenin fikir üretme ve karar verme aşamalarını birbirinden ayırır: önce herkes tek başına üretir, sonra grup elemeye geçer. Ayrımın değeri iyi bilinir, ama atölyeler genelde ilk yarıda değil ikinci yarıda tıkanır. Elli fikirle çıkılan öğle arasından sonra kimse neyi neye göre eleyeceğini bilmiyorsa, sorun yöntemde değil converge kurgusunda.

İki aşamanın işi farklı

Diverge aşamasında amaç sayı ve çeşitlilik. Katılımcılar birbirini duymadan üretir, çünkü ilk konuşanın çerçevesi odadaki herkesin çerçevesi hâline gelir. Converge aşamasında amaç tam tersi: elemek, birleştirmek, bir tanesinde karar kılmak.

Bu ayrımın en somut faydası hiyerarşinin etkisini kırması. Ekip lideri fikrini önce söylerse, sonrasında gelen her katkı ona göre konumlanır. Herkes yazıp aynı anda açtığında bu olmuyor.

Converge aşaması ölçeklenmiyor, hesabını yap

Altı kişilik bir ekipten diverge aşamasında kişi başı beş fikir çıksın. Elinizde otuz not var. Her birini konuşarak değerlendirmeye kalkarsanız, not başına üç dakika bile otuz not için doksan dakika demek, üstelik henüz hiçbir şey elenmiş değil. Atölyelerin son yarım saate sıkışıp karar alamadan bitmesinin sebebi çoğunlukla bu.

Bu yüzden converge tek bir aşama değil, iki aşama olmalı ve tartışma ikinciye kalmalı:

• Önce kümeleme. Aynı şeyi söyleyen notlar birleştirilir, otuz not genelde sekiz on temaya iner. Bu adım sessiz yapılabilir.
• Sonra sessiz oylama. Herkes kısıtlı sayıda oy kullanır, sıralama çıkar.
• Tartışma yalnızca üst sıradaki üç dört tema için açılır. Doksan dakikalık iş yirmi dakikaya iner.

Oylamanın popülerliği ölçtüğü itirazı doğru, ama oylama burada karar değil filtre. Kararı tartışma veriyor, oylama sadece nelerin tartışılacağını belirliyor.

Yaygın bir kural hatası: itirazı yasaklamak

Beyin fırtınası kültüründen gelen hayır ve ama yasağı atölye boyunca uygulanıyor. Yanlış. O kural diverge aşamasına ait, orada da yerinde: erken eleştiri üretimi durdurur.

Converge aşamasında aynı kuralı sürdürmek işi bozar, çünkü eleme demek itiraz demek. Bir fikrin neden yürümeyeceğini söyleyemediğiniz bir eleme oturumundan en yüksek sesle savunulan fikir galip çıkar. Ayrımı odaya açıkça söyleyin: bu aşamada eleştirmiyoruz, bir sonrakinde eleştireceğiz.

Nerede gerçekten gerek var

Her toplantı bu kurguyu hak etmiyor. Diverge-converge, çözüm alanı geniş ve ekip üyelerinin bilgisi dağınıksa değer üretir: problem tanımı, kullanıcı yolculuğu haritası, arayüz akışı için alternatif üretmek, araştırma bulgularını temalara ayırmak.

Tek doğru cevabı olan ya da kararı zaten verilmiş konularda kurguyu uygulamak sadece zaman alır. Bir düğmenin nereye konacağı diverge etmez, ölçülür.

Uzak ekiplerde

Diverge aşamasını genelde asenkron yürütürüm: soruyu ve süreyi yazılı gönderirim, herkes kendi saatinde kendi notlarını girer, ortak pano toplantı saatine kadar kapalı kalır. Toplantıya yalnızca converge kalır, o da bir saati geçmez.

Asenkron diverge iki ek fayda getiriyor. Sessiz kalan ekip üyeleri yazıya döktüklerinde toplantıdakiyle kıyaslanmayacak kadar çok katkı veriyor, ve fikirler pano açılmadan yazıldığı için birbirini kopyalamıyor. Yüz yüze atölyede bu ikincisini sağlamak için notların kapalı yazılması yeterli.

Çıktıyı toplantıda yazıya dök

Atölyeden bir karar, bir sahip ve bir tarih çıkmıyorsa atölye yapılmamış sayılır. Bunu oturum bitmeden, herkes ekrandayken yazın. Ertesi güne bırakılan özet, katılımcıların hatırladığı farklı sürümlerin ortalaması olur ve iki hafta sonra aynı tartışma yeniden açılır.

Kümelenmiş notların fotoğrafını saklayın, elenen fikirleri de. Elenen fikir listesi, aynı öneri altı ay sonra tekrar geldiğinde neden elendiğini gösteren tek kayıttır.