Discovery Aşaması: Keşfi Nerede Bitireceğini Bilmek
Discovery, ekibin hangi problemi çözeceğine karar verdiği aşamadır; çözümü değil, problemi arar. Atlanmasının sebebi çoğu zaman zaman baskısı değil, ne zaman biteceğinin belirsiz olması. Çıkış ölçütü tanımlanmamış bir keşif ya iki günde yüzeysel kapanır ya da aylarca sürünür.
Ne aradığını cümleyle yazabiliyor musun
Discovery'nin çıktısı fikir değil, kanıta bağlanmış bir problem tanımıdır. "Kullanıcılar filtreleri bulamıyor" cümlesi, arkasında kimin hangi bağlamda bulamadığı duruyorsa tanımdır; durmuyorsa tahmindir. Aradaki farkı ölçmenin basit bir yolu var: cümleyi ekipten üç kişiye ayrı ayrı okut, üçü de aynı sorunu anlıyorsa tanım oturmuştur.
Peki ya problem gerçekten kullanıcıda değilse? Keşif sırasında sıkça çıkan sonuç budur. Arayüzde göründüğü haliyle bir gezinme sorunu, çoğu zaman içerik modelinde iki kavramın birbirine karışmasından gelir. Bunu erken görmek, üç ay sonra çizilmiş bir akışı çöpe atmaktan ucuza gelir.
Kick-off atölyesi mi, ayrı ayrı paydaş mülakatı mı
Paydaş mülakatını atölyeden daha güvenilir buluyorum. Aynı odada hiyerarşi çalışır: en kıdemli kişi hedefi söyler, geri kalanı ona göre konumlanır, çelişkiler yumuşatılır. Oysa keşfin asıl malzemesi tam da o çelişkilerdir. Satışın istediğiyle operasyonun taşıyabileceği aynı şey değilse bunu ayrı ayrı yapılan yarım saatlik görüşmelerde duyarsın, toplu toplantıda duyamazsın.
Atölyenin sırası sonra gelir. Mülakatlarda çıkan uyuşmazlıkları masaya koyup karar aldırmak için toplantı iyi bir araçtır. Rol ve sorumluluk dağıtmak için de öyle. Ama hedefi ilk kez orada tanımlamaya kalkarsan, odadaki en yüksek sesin hedefini yazarsın.
Yöntemi soruya göre seç
Az sayıda kişiyle yapılan derinlemesine görüşme, motivasyonu ve engeli anlamak için hâlâ en verimli yöntem. Gözlem, insanların yaptığıyla söylediği arasındaki farkı gösterir; bu fark neredeyse her projede çıkar. Günlük çalışmaları (diary studies) ise zamana yayılan davranış için, tek oturumda görünmeyen alışkanlıklar için anlamlı.
Anket bu aşamada genelde erken kalır. Doğru şıkları yazabilmek için problemi zaten biliyor olman gerekir, bilseydin keşfe ihtiyacın olmazdı. Teknik analiz ise çoğunlukla en sona bırakılıyor, oysa var olan veri modelinin sorulan kişiselleştirmeyi taşıyıp taşımadığına keşif sırasında bakmak sonraki tüm tasarım kararlarının sınırını çizer.
Durma ölçütü
"Discovery'ye yeterince vakit ayır" tavsiyesi tek başına işe yaramaz, çünkü yeterinin ne olduğunu söylemez. Kullanılabilir bir ölçüt şu: aynı kullanıcı segmentinde arka arkaya iki görüşme yeni bir tema üretmiyorsa o segment için dur. Yeni segmente geçiyorsan sayaç sıfırlanır, çünkü tema kümesi de değişir.
İkinci ölçüt soru listesinde. Keşfin başında yazdığın sorular her görüşmeden sonra değişiyorsa daha yolun başındasın. Değişmeyi bıraktıklarında toplama işi bitmiş, analiz başlamıştır.
Bulguları karara bağlamak
Benzerlik diyagramı (affinity diagram) ya da tema tabanlı analiz, ham notu bulguya çeviren adımdır. Peki ya iki tema birbiriyle çelişiyorsa? Bunu kapatmaya çalışma, olduğu gibi taşı: çelişki genelde iki farklı kullanıcı grubunun varlığına işaret eder ve yol haritasındaki en değerli bilgi odur.
Çıktı tarafında kullanıcı yolculuğu haritası ile problem haritası, bulguyu ekibin ortak diline çevirir. "Nasıl yapabiliriz" soruları da bu noktada anlam kazanır, daha önce değil. Problemi kanıtlamadan sorulan bir "nasıl yapabiliriz", beyin fırtınasını doğrulanmamış bir varsayımın etrafına kurar.