Esnek Kullanılabilirlik Testi: Görevi Ne Zaman Değiştirmeli

Kullanılabilirlik testinin klasik hali senaryoyu önceden yazar, moderatör de o kağıdın dışına çıkmaz. Esnek testte görevler oturum sırasında değiştirilebilir: katılımcı beklenmedik bir yerde takıldıysa moderatör oraya dönebilir, hazırlamadığı bir soruyu sorabilir. Kazancı açık, bedeli daha az konuşuluyor. Her değişiklik oturumları birbiriyle kıyaslanamaz hale getirir.

Esneklik tam olarak neyi serbest bırakır

Bir test oturumunda üç ayrı katman var: hangi görevlerin verileceği, hangi sırayla verileceği ve moderatörün görev dışında ne sorabileceği. Esnek test denince çoğu ekip üçünü birden gevşetiyor. Oysa bu katmanlar birbirinden bağımsız ayarlanabilir; her biri sana ayrı bir şey kazandırıp ayrı bir şey kaybettirir.

En ucuz esneklik üçüncü katmanda. Katılımcı bir ekranda duraksadığında "burada ne arıyordunuz" diye sormak önceden yazılmış bir senaryo gerektirmez ve sonraki oturumları etkilemez. Sıra değişikliği orta maliyetli: aynı görevleri farklı sırayla verirsen öğrenme etkisi karışır, ikinci görevde herkesin hızlanması artık arayüzden mi alışkanlıktan mı belli olmaz. Görev listesini değiştirmek ise en pahalısı.

Değişen görevin faturası

Altı oturumluk bir çalışma yürüttüğünü varsay. Üçüncü oturumdan sonra bir görevi yeniden yazdın, çünkü ilk hali katılımcıları yanlış yere gönderiyordu. Artık elinde o görevin eski halinde üç, yeni halinde üç gözlem var. Hangisi için "kullanıcıların çoğu burada takıldı" cümlesini kurabilirsin? İkisi için de kuramazsın. Oturum sayısı zaten küçükken ikiye bölünen her görev anekdot seviyesine iner.

Bu yüzden sabit görev listesiyle yürüyen bir çalışmanın bulgularını, oturum oturum yeniden yazılmış bir listeninkinden daha güvenilir bulurum. Esnekliği görev metninde değil, görev bittikten sonraki sorularda kullanmayı tercih ederim: liste aynı kalır, moderatörün merakı serbest kalır.

Görevi gerçekten değiştirmen gerekiyorsa iki kural işi kurtarır. Bir oturumda yalnızca tek görevi değiştir, böylece sonraki oturumdaki farkın nereden geldiğini bilirsin. Değişikliği de seriye mümkün olduğunca geç bırak; ilk iki oturumu pilot say, üçüncüden sonra listeyi dondur.

Gözlemciler: kim, ne zaman konuşur

Esnek testin asıl çekiciliği ürün ekibinin süreci canlı izleyip görevlere müdahale edebilmesi. Bunun işe yaraması tek şarta bağlı: müdahale katılımcıya değil moderatöre gider, üstelik yazılı bir kanaldan. Katılımcıyla aynı odada oturup "şuraya da bakar mısınız" diyen bir gözlemci testi sunuma çevirir.

İkinci şart daha az konuşuluyor. Gözlemci bir sorun görünce çözüm önermeye başlar ve oturum, arayüzün nasıl düzeltileceğine dair bir tartışmaya döner. Not alınsın, oturum bitince konuşulsun. Oturum aralarındaki on beş dakikalık değerlendirme, canlı yorumdan çok daha fazlasını verir.

Hazırlık: önce soru, sonra görev

Doğrudan görev yazmaya oturmak, testi ürün turuna çevirmenin en hızlı yolu. Önce cevabını bilmediğin soruları listele: ana menü ne için kullanılıyor sanılıyor, arama kutusuna ne yazılıyor, formu yarıda bırakanlar hangi alanda bırakıyor. Sonra her soruyu bir senaryoya sar. İyi bir görev birden fazla soruya aynı anda cevap verir, çünkü kullanıcı gerçek hayatta da tek bir işlevi izole kullanmaz.

Oturum başındaki kısa ön sorular buna bağlanır: katılımcı bu ürünü daha önce kullanmış mı, benzerini kullanıyor mu, işi ne. İkinci kez gelen biriyle ilk kez gelen birinin aynı görevdeki davranışı farklı anlama gelir, bunu sonradan kayıttan çıkaramazsın.

Rakip ürünü aynı oturuma sıkıştırmak

Rakip bir arayüzde aynı görevi denetmek kıyas için değerli, ama süreyi ikiye katlar. Altmış dakikalık bir oturumda tanışma ve ön sorulara on dakika gidiyorsa iki ürüne kalan kırk dakikanın yarısı seninki olur. Kıyası gerçekten istiyorsan ayrı bir oturum kur ya da tek bir göreve indir. İkisini aynı seansa sığdırmaya çalışan planlar genelde kendi ürününü yüzeysel test etmiş olarak biter.

Esneklik bir yetki devridir

Esnek test, moderatöre "gerekirse plandan sap" yetkisini önceden vermek demek. Yetkinin sınırı yoksa her oturum ayrı bir çalışmaya dönüşür ve elinde bir bulgu değil, altı ayrı hikâye kalır. Sınırı baştan çiz: sorular serbest kalsın, görev listesi kilitli.