UX İlkeleri: Hangisi Ölçülebilir, Hangisi Slogan
Her rehber aynı ilke listesini verir: sadelik, tutarlılık, geri bildirim, erişilebilirlik. Liste yanlış değil, ama bu haliyle kimse itiraz edemez, dolayısıyla kimse bir şey de yapmaz. Bir ilkeyi işe yarar kılan tek şey, doğru mu diye kontrol edilebilecek bir eşiğe bağlanması.
Sade olsun, peki neye göre
Sadelik üzerinde herkesin anlaştığı, kimsenin kontrol edemediği bir ilke. Ölçmek istiyorsanız vekil bir sayıya bağlayın: ana akışta kaç ekran var, birincil ekranda birbiriyle eşit ağırlıkta kaç eylem duruyor, en sık yapılan iş kaç adımda bitiyor. Bu sayılar tasarımın iyi olduğunu kanıtlamaz. İki sürüm arasında hangisinin sadeleştiği tartışmasını bitirir, o kadar. Nielsen’in on kullanılabilirlik sezgiseli hâlâ en derli toplu kontrol listesi, ama o da aynı sorunu taşır: hatırlatır, ölçmez.
Tutarlılık nerede biter
Her sayfada aynı deseni kullanma tavsiyesi kendi içinde tutarlı bir ürün üretir, kullanıcının beklediği ürünü değil. Kullanıcı vaktinin büyük kısmını sizin arayüzünüzde değil başka arayüzlerde geçiriyor ve alışkanlığını oradan getiriyor. Kendi tasarım sisteminizle dışarıdaki yerleşik kalıp çatışırsa dışarıdakini seçin. İç tutarlılığı belgelenmiş bir istisnayla bozmak, kullanıcıya yeni bir kalıp öğretmeye çalışmaktan ucuza gelir.
Listedeki tek sayısal madde
İlkelerin çoğu yoruma açık; erişilebilirlik değil. WCAG, normal boyuttaki metin için 4.5:1, büyük metin ve arayüz bileşenlerinin sınırları için 3:1 kontrast oranı ister. 2.2 sürümüyle dokunma hedefleri için 24×24 CSS piksellik bir alt sınır eklendi. Bunlar tartışılacak şeyler değil, ölçülüp geçilecek şeyler. Listenin en net maddesinin en sık atlanan madde olması ilkelerin sıralamasıyla değil, işin kimsenin sorumluluğuna yazılmamış olmasıyla ilgili.
Beş kullanıcı yeter mi
Sık aktarılan beş kullanıcı kuralı sessiz bir varsayım taşır: tek bir kullanıcı tipi ve tek bir görev akışı. İki farklı kullanıcı tipiniz varsa beş kişi, aslında bir tipin beşi demek; ikinci tipin sorunları o oturumda hiç görünmez. Kullanıcı gruplarınız birbirinden ayrışıyorsa oturumu ikiye bölün, kişi sayısını artırmak yerine kapsamı düzeltin. Test sayısını büyütmenin getirisi hızla azalır, kapsamı düzeltmenin getirisi azalmaz.
Ölçmeyi araca havale etme
Arayüzün kullanıcıya ne zaman yanıt verdiğini öğrenmek için ürün satın almana gerek yok. Tarayıcının PerformanceObserver arayüzü LCP, INP ve uzun görevleri birkaç satırla yayınlar; sonucu kendi uç noktana gönderir, gerçek cihazlardan gelen dağılımı görürsün. Laboratuvarda çıkan skorla sahadaki dağılımın arası genelde açıktır, o yüzden tartışmayı bitiren sayı ortalama değil: Core Web Vitals eşikleri de zaten 75. yüzdelik üzerinden okunur. Bir tasarım kararının maliyetini konuşurken elinizde bu dağılım varsa konuşma kısa sürer.