UX Psikolojisi: İlkeler Nerede Tutar, Nerede Tutmaz
UX yazılarında dolaşan psikoloji ilkelerinin çoğu, çıktığı deneyden koparılmış halde geziyor. Miller'ın yedi sayısı menü uzunluğuna, Hick yasası her liste kısaltmasına gerekçe yapılıyor. Oysa bu yasaların her biri dar bir koşul kümesinde ölçüldü ve arayüz kararına aktarılırken o koşullar çoğunlukla düşüyor. Hangi ilkenin nerede tuttuğu, ilkenin kendisinden daha işe yarar bir bilgi.
Dikkat sınırlıdır, ama çözüm daha fazla vurgu değil
Ekranda bir şeyin görünüyor olması, görüldüğü anlamına gelmiyor. Değişim körlüğü deneylerinde insanlar tam baktıkları sahnedeki belirgin farkları kaçırıyor. Arayüzde de sayfanın sağ üstüne yerleşen bir uyarı, reklam bloğuna benzediği için atlanır.
Buradan çıkan refleks genelde yanlış olur: bileşeni daha büyük, daha kırmızı, daha hareketli yapmak. Aynı sayfada üç öge birden bağırıyorsa hiçbiri duyulmaz. Vurgu göreli bir kaynaktır ve sayfa başına bir tane harcanır.
Yedi sayısı menüler için söylenmedi
Miller'ın 1956 tarihli makalesi, anlık hafızanın aynı anda kaç birimi tutabildiğini ölçüyordu: duyulan rakamlar, heceler, geri tekrarlanacak semboller. Menü ise kullanıcıdan hiçbir şey hatırlamasını istemez. Seçenekler ekranda durur, iş hatırlamaya değil tanımaya düşer.
Bir menüdeki madde sayısını hafıza sınırına bağlamam. Uzun listenin sorunu kullanıcının unutması değil, etiketlerin birbirine benzemesi ve tarama süresinin uzamasıdır; bunu kısaltan şey madde silmek değil, ayırt edici etiket yazmaktır.
Yedi sınırının gerçekten işlediği yer, bilginin ekrandan kaybolduğu anlardır:
- SMS ile gelen doğrulama kodu
- Önceki adımda görünüp sonra kaybolan sipariş numarası
- İki sayfa sonra tekrar sorulan, ilk adımda seçilmiş kargo tercihi
Bunların hepsi sistemin taşıması gereken bilgi. Kullanıcıya taşıtırsanız yedi sınırı gerçekten devreye girer.
Hick yasası logaritmiktir, bu ayrıntı değil
Hick-Hyman yasası karar süresini log2(n+1) ile ölçekler. Yirmi maddelik düz bir listede terim log2(21), yani yaklaşık 4,39 çıkar. Aynı yirmi maddeyi beşerli dört gruba böldüğünüzde önce gruplar arasında seçim yaparsınız, log2(5) = 2,32, ardından grup içinde log2(6) = 2,59. Toplam 4,91.
Alt menüye bölmek, yasanın kendi formülüne göre kararı hızlandırmıyor. Üstüne bir de menüyü açma etkileşimi biniyor. Gruplamanın faydası başka yerden gelir, taramayı kolaylaştırmasından; Hick'i gerekçe göstermek yanlış hesaba dayanır. Yasanın varsayımı da dar: seçeneklerin eşit olasılıkta olması ve kullanıcının ne aradığını zaten bilmesi. Ne aradığını bilip arama kutusuna yazan biri için liste uzunluğu neredeyse fark etmez.
Gestalt, en ucuz düzenleme aracı
Yakınlık, benzerlik ve ortak alan ilkeleri gruplamayı çizgi çekmeden yapar. İki blok arasındaki boşluğu 8 pikselden 24'e çıkarmak, araya ayraç koymakla aynı işi görür ve sayfaya yeni bir görsel eleman eklemez.
Uygulama tarafında fark daha da belirgin. Boşluk bir ölçek değişkeninde tanımlıysa bütün arayüzde tek yerden ayarlanır; ayraç bileşeni ise her ekrana ayrı ayrı serpilir ve zamanla birbirini tutmaz hale gelir.
Kıtlık numarası kodda görünür
İkna ilkeleri arasında en çok suistimal edileni kıtlık. Sayfayı yenileyince baştan başlayan geri sayım, sabit bir tarihe değil oturumun açıldığı ana bağlıdır. Bunu görmek için geliştirici konsolunu açmak yeterli. Bir kez fark eden kullanıcı sitedeki diğer sayıları da sorgulamaya başlar: stok adedi, yorum sayısı, indirim oranı.
Gerçek bir kısıt varsa söyleyin, yoksa uydurmayın. Sosyal kanıt da aynı yerden kırılır. Gerçek kullanıcı yorumu işe yarar, üretilmiş yorum fark edildiği anda sayfadaki her iddiayı beraberinde götürür.
Estetik, test sonuçlarını şişirir
Estetik-kullanılabilirlik etkisi, güzel görünen arayüzün daha kullanışlı algılanmasıdır. Pratikteki sonucu genelde atlanır: cilalı bir prototiple yapılan kullanılabilirlik testi, katılımcıların memnuniyet puanını gerçek performanstan bağımsız olarak yukarı çeker.
Erken aşama testlerinde kaba tel çerçevenin işe yaramasının sebebi bu. Ölçmek istediğiniz şey görev tamamlama süresi ve hata sayısıysa, katılımcının hoşuna gitmek için konulmuş her görsel detay ölçümün içine gürültü olarak girer.