UX Olgunluğu: Dört Faktör ve Öz Değerlendirmenin Kör Noktası
UX olgunluğu genelde dört başlıkta puanlanır: strateji, kültür, süreç, sonuçlar. Modelin kendisiyle bir derdim yok, puanı kimin verdiğiyle var. Ölçümü, ölçme yetkinliği zaten en zayıf olan ekip kendi üzerinde yapıyor ve çıkan tablo çoğu zaman kurumun durumundan çok kurumun kendini nasıl gördüğünü anlatıyor.
Dört faktör neyi gösterir
Strateji, UX'e ne kadar kaynak ayrıldığını; kültür, tasarım ekibi dışındakilerin bu işi ciddiye alıp almadığını; süreç, araştırma ve testin proje takviminde yeri olup olmadığını; sonuçlar ise bunların herhangi bir sayıya dönüşüp dönüşmediğini gösterir.
Bu dörtlünün asıl faydası puanlamada değil, aynı sıkıntının farklı yerlerde tekrar tekrar tarif edilmesini engellemesinde. "Tasarım geç dahil oluyor" bir süreç sorunudur. "Tasarımın geç dahil olmasından kimse rahatsız değil" ise kültür sorunudur ve ikincisi çözülmeden birincisi kalıcı olmaz.
Öz değerlendirmenin kör noktası
Modelin dört faktöründen biri ölçme yetkinliği. Yani düşük olgunluktaki bir kurumun tanımı gereği ölçmesi zayıf. O kurum kendi olgunluğunu ölçmeye kalktığında elindeki tek araç, sorunun kendisi olan araç oluyor.
Sonucu tahmin etmek zor değil. Süreç ve sonuçlar gibi kanıt isteyen başlıklarda puanlar iyimser çıkar, çünkü kanıt yoksa geriye izlenim kalır. Bu yüzden bir olgunluk anketinin çıktısını tek başına ciddiye almam. Yanına şu türden somut sorular koymak gerekir: son çeyrekte kaç kullanıcı görüşmesi yapıldı, bunlardan kaçı bir tasarım kararını değiştirdi, değiştirdiğini nereden biliyoruz.
Bu sorular ölçüm yetkinliğini de görünür kılar. Kurum içinde "kullanıcı odaklıyız" cümlesini kuran herkes vardır; son üç kararın hangisinin araştırma verisiyle değiştiğini söyleyebilen çok azdır.
Zayıf alana odaklanmakla dört alanı birden ilerletmek aynı anda olmaz
Olgunluk yazılarının çoğu iki tavsiyeyi yan yana verir: en zayıf olduğun faktöre odaklan, ama dört faktör paralel ilerlesin. Sınırlı bir ekipte bu ikisi aynı çeyrekte yapılamaz, biri diğerinin kaynağını yer.
Ayrıca faktörler eşit ağırlıkta değil. Strateji, içinde bütçeyi barındırdığı için diğer üçünün üst sınırını belirler. Bütçe yoksa araştırmacı yok, araştırmacı yoksa süreç kağıt üzerinde kalır, süreç yoksa ölçülecek bir çıktı da yok. Bu yüzden "en zayıf olana yatırım yap" tavsiyesi, en zayıf olan strateji değilse mantıklı; strateji zayıfsa sıralamayı yukarıdan başlatmak zorundasın.
Ölçmenin pratikte kime iş çıkardığı
Kullanıcı odaklı metrik belirlemek sunumda ucuz, uygulamada değil. Görev tamamlama oranı ya da bir akıştaki geri dönüş sayısı gibi bir gösterge istiyorsan, o olayların uygulamada tetiklenmesi gerekir. Bu, tasarım ekibinin değil geliştirme ekibinin sprintinden yer alır ve genelde kimse o yeri baştan ayırmaz.
Sonuç şu oluyor: panolar kurulur, içinde sayfa görüntüleme ve oturum süresi vardır, çünkü ölçüm aracı bunları kutudan çıkar çıkmaz verir. Kullanıcı deneyimiyle ilgili olanlar ise özel olay tanımı ister, o da yazılmadığı için pano boş kalır. Olgunluk değerlendirmesinde "ölçüyoruz" denen şey çoğu kurumda budur.
Düşük olgunluğun sebebi ilgisizlik değil
Kurumun UX olgunluğunun düşük olmasını ekiplerin ilgisizliğine bağlamam. Sahada gördüğüm tablo genelde şu: herkes doğru şeyi yapmak istiyor ama teslim tarihi, araştırmanın sonucunun geleceği tarihten önce. Araştırma bulgusu karar alındıktan sonra geldiğinde en fazla bir sonraki sürüme not düşülür.
Bu yüzden olgunluk artışının ilk somut belirtisi yeni bir yöntem ya da yeni bir unvan değil, takvimde araştırmanın kararın önüne geçtiği ilk projedir. O proje bir kez yaşandığında kültür tartışması kendiliğinden kısalır, çünkü artık ortada gösterilecek bir örnek vardır.
Değerlendirmeyi nasıl yaparsınız
Anket yerine son üç projeyi masaya yatırın. Her biri için üç soruya yazılı cevap arayın: hangi kullanıcı verisi toplandı, hangi karar bu veri yüzünden değişti, bu değişimin etkisi ölçüldü mü. Üç projede de üçüncü sorunun cevabı yoksa olgunluk puanınız ne çıkarsa çıksın sonuçlar faktörü sıfırdır.