UX Portföyünü Güncel Tutmak: Yıllık Değerlendirme Neyi Çözer, Neyi Çözmez
Portföyü yılda bir gözden geçirme tavsiyesi yaygındır ve kısmen işe yarar. Ama yılda bir kez oturup geçmiş on iki ayı toplamaya çalışan herkes aynı duvara çarpar: malzemenin yarısı çoktan erişilemez hale gelmiştir. Yıllık değerlendirmenin işi toplamak değil, elde olanı ayıklamak.
Toplama işi yıllık olamaz
Kaynak tavsiyenin içinde çözülmemiş bir çelişki var: aynı yıllık oturumun hem unutulan projelerin önüne geçmesi hem de yılın tamamını arşivlemesi bekleniyor. Bu ikisi aynı anda olmuyor. Bir vaka çalışmasını ayakta tutan şeyler hızlı bozulur. Araştırma notlarının ham hali, ilk eskizlerle son ekranın yan yana görüntüsü, reddedilen alternatifin neden reddedildiğini yazdığın mesaj, birinin "bu akış sayesinde destek talepleri azaldı" dediği e-posta. Bunlar proje bittikten üç ay sonra ya silinmiş ya da bulunamaz olur.
Doğru bölünme şu: yakalama sürekli, düzenleme yıllık. Proje kapanırken yarım saat ayırıp ham malzemeyi kendi arşivine kopyala. Yılda bir oturduğunda önünde zaten dosyalar olsun; o oturumda yapacağın iş hangi üç projenin portföye gireceğine karar vermek ve gerisini atmak. Yılda bir güncelleme tavsiyesi çoğu kaynakta olduğu gibi burada da verilmiş (tek başına yeterli olduğu fikrini fazla iyimser buluyorum).
Ayrıldığın gün erişimin de biter
Kurumsal araçlar senin arşivin değil. İşten ayrıldığın gün Figma hesabın, Jira erişimin, analitik paneli ve paylaşılan sürücü aynı saat içinde kapanır. Yıl sonunda "nasılsa dosyalar duruyor" diye bıraktığın her şey o gün gider.
Arşive alınması gerekenler kısa bir liste:
- Ekranların yüksek çözünürlüklü dışa aktarımı, tasarım dosyasının kendisi değil (formatlar birkaç yılda okunamaz hale geliyor, PNG ve PDF geliyor).
- Araştırma çıktılarının özeti: kaç katılımcı, hangi yöntem, hangi bulgu hangi karara dönüştü.
- Öncesi ve sonrası görselleri. Sonrası tek başına hiçbir şey anlatmaz.
- Sayısal sonuçların ekran görüntüsü, tarihiyle birlikte.
Sayı iddia ediyorsan ölçümü de göstereceksin
Portföylerde en çok şişirilen cümle şudur: "Yeniden tasarımla dönüşüm oranını %30 artırdım." Bu cümleyi yazmadan önce cevaplanması gereken şey, o %30'un nereden geldiği. Olayı kim ölçtü, ölçüm tasarım değişikliğinden önce de aynı şekilde toplanıyor muydu, aynı dönemde kampanya ya da fiyat değişikliği var mıydı?
Çoğu vakada o olay hiç kurulmamıştır. Arayüzde yeni bir adım eklenmiştir ama o adımın tamamlanmasını gönderen bir izleme kaydı yoktur, dolayısıyla öncesiyle sonrası karşılaştırılabilir değildir. Ölçüm yoksa sayı da yok. Bunun yerine yaptığın işi anlat: hangi sorunu gördün, ne değiştirdin, değişikliğin işe yarayıp yaramadığını nasıl anlamayı planladın. İyi bir görüşmeci zaten ikinci soruda ölçümün detayını sorar; hazırlıksız yakalanmaktansa baştan dürüst kurmak daha iyi durur.
Görselde sandığından fazlası kalır
Ekran görüntüleri genellikle beklenenden fazla bilgi taşır. Test ortamındaki gerçek müşteri adları, köşede duran iç ticket numarası, adres çubuğundaki alt alan adı, yan panelde açık kalmış bir konuşma. Yayına almadan önce görselleri tam boyutta açıp tek tek bak, küçük önizlemede hiçbiri görünmez.
Gizlilik sözleşmesi olan işlerde kural nettir: izin alınmadan paylaşılmaz. Bu durumda vakayı anlatmanın yolu görselleri soyutlamaktır. Gerçek veriyi temsili veriyle değiştir, markayı kaldır, akışı şematik olarak yeniden çiz. Süreci ve kararı anlatan bir vaka çalışması, gerçek ekranlar olmadan da ikna eder.
Yıllık oturumda gerçekten yapılacak iş
İki saatlik bir bloğa ihtiyacın var ve o bloğu dosya aramakla geçirmeyeceksin. Sırayla: arşivi aç, yılın işlerini listele, portföye girecek en fazla üç tanesini seç. Seçim ölçütü projenin büyüklüğü değil, anlatılabilir bir karar içerip içermediği. Küçük ama net bir problem çözümü, aylarca süren ama sonucu belirsiz kalan bir işten daha iyi anlatılır.
Aynı oturumda eskiyeni de çıkar. Portföy biriktirme yeri değil. Beş yıl önceki bir işin bugün hâlâ orada durması, o zamandan beri daha iyisini yapmadığın izlenimi verir.