Uzun Yazıda Biçimlendirme: Hangi Araç Nerede İşe Yarar

Uzun bir yazıyı biçimlendirmenin amacı sayfayı güzelleştirmek değil, okuyucunun aradığı yeri bulmasını hızlandırmak. Aynı araçlar yanlış yerde kullanıldığında tersini yapıyor: her bölümün sonuna serpiştirilen özetler sayfayı uzatıyor, her paragrafı maddeye çeviren bir yazı cümleler arasındaki nedenselliği siliyor. Beş tekniğin her biri dar bir işe yarar, o işin dışında zarar verir.

Tarama gerçek, “kimse okumuyor” değil

Kullanıcı sayfaya geldiğinde önce tarar; aradığını bulursa okur. Bunlar iki ayrı davranış ve biçimlendirme ikisine ayrı hizmet eder. Başlıklar, boşluk ve liste tarama içindir. Paragraf yapısı, bağlaçlar ve cümle uzunluğu okuma içindir.

“Web’de kimse okumuyor” cümlesi bu ayrımı düzleştirdiği için kötü tavsiye üretiyor. Taramayı kolaylaştıracağım diye metni cümle parçalarına bölen yazılar, okumaya geçmiş kullanıcıyı yarı yolda bırakıyor. O kullanıcı zaten ikna olmaya en yakın olan kişi.

Özet başta durur

Yazının başındaki üç cümlelik özet iş görür. Kullanıcı yazının kendisine göre olup olmadığını orada anlar, devam etmeyi ya da geri dönmeyi seçer. Bu bir kayıp değil, kazanç: yanlış sayfada beş dakika harcayan ziyaretçi geri gelmiyor.

Her bölümün sonuna eklenen özetler aynı işi görmez. Bölümü okuyan zaten okumuştur, okumayan da özeti okumaz. Geriye yalnızca uzamış bir sayfa kalır. Bölüm sonu özetinin anlamlı olduğu tek yer, bölümün bir hesap ya da uzun bir karşılaştırma içermesi. Orada özet tekrar değil, sonuçtur.

Liste, paralel olan şey için

Madde listesi; aralarında sıra ya da neden-sonuç ilişkisi bulunmayan, eş değerde öğeler için doğru araç. Üç seçenek, beş gereksinim, dört dosya biçimi.

Bir düşünce zinciri listeye çevrildiğinde bağlaçlar gider. “Çünkü”, “buna rağmen”, “bu yüzden” cümleler arası ilişkiyi taşıyan kelimelerdir; madde işareti bunları taşımaz. Okuyucu maddeleri okur, aradaki ilişkiyi kendi kurar ve çoğu zaman yanlış kurar.

Pratik ayrım şu: maddelerin sırasını karıştırdığınızda anlam bozulmuyorsa liste doğru seçim. Bozuluyorsa elinizdeki şey listeye benzemiş bir paragraf.

Vurgu bütçesi

Kalın metin kontrastla çalışır, yani çevresindeki metnin kalın olmamasıyla. Bu yüzden vurguya “metnin en fazla %30’u” gibi bir üst sınır vermek kendi içinde çelişiyor. 1.500 kelimelik bir yazıda %30, 450 kelime kalın demek. O sayfada kalının hiçbir ayırt edici gücü kalmaz; gri bir metnin üstüne ikinci bir gri gelir.

Ekran başına birkaç kelime gerçekçi bir bütçe. Vurgulanan şeyin de terim, rakam ya da karar olması gerekiyor, cümlenin tamamı değil. Bir cümleyi baştan sona kalın yapmak, onu paragraftan çıkarıp tek başına yazmanın kötü bir taklidi.

Çağrı kutusu ve banner körlüğü

Kenarlıklı, arka planı renkli, ortalanmış kutular reklam bloklarına benziyor. Kullanıcılar reklama benzeyen alanları atlamayı öğrendi ve bu öğrenme kutunun içinde ne yazdığına bakmıyor. Kutuya koyduğunuz uyarı, metin akışında bıraktığınızdan daha az okunuyor olabilir.

Kutu, içindeki bilgi akıştan gerçekten kopuksa doğru: bir ön koşul, bir sürüm notu, bir geri alınamaz işlem uyarısı. Yazının ana iddiasını kutuya almak onu görünür kılmıyor, görünmezleştiriyor.

Görsel yerini önceden ayırır

Uzun yazılarda görselin iki işi var: bilgi taşımak ve metin duvarını kırmak. Diyagram, ekran görüntüsü ve tablo ilkini yapar. Konuyla ilgisiz stok fotoğraf ikincisini bile tam yapmaz, sadece sayfayı ağırlaştırır.

Görseli koyarken yerini önceden ayırmayı tercih ederim. width ve height özniteliklerini ya da aspect-ratio değerini yazdığınızda tarayıcı alanı daha ilk çizimde boş bırakır; görsel geç yüklendiğinde okunmakta olan paragraf aşağı kaymaz. Kısa bir sayfada bu küçük bir rahatsızlık, uzun bir yazıda okuyucunun satırı kaybetmesi demek. Kaybettiği satıra geri dönmüyor, sayfadan çıkıyor.

Başlık yapısı iki kullanıcıya birden hizmet eder

Başlığı gerçek başlık etiketiyle kurmak, punto büyütüp kalınlaştırmaktan farklı bir şey. Ekran okuyucu kullanıcısı sayfada başlıktan başlığa atlayarak geziniyor ve kalın yazılmış bir satır o listede hiç görünmüyor. Aynı yapı görsel tarama yapan kullanıcıya da iskelet veriyor. Tek bir doğru karar iki ayrı kullanıcıya birden hizmet ediyor, bu kadar ucuz kazanç sık bulunmaz.

Seviye atlamamak da aynı yere bakıyor: h2’den h4’e zıplayan bir yazı, sesli gezinmede basamağı eksik merdiven gibi duruyor. Görsel olarak fark edilmediği için de düzeltilmeden kalıyor.