Anasayfa Kullanılabilirlik Testi Neyi Ölçer, Neyi Ölçmez
Anasayfa tasarımında tartışma çoğu zaman yanlış yerde başlıyor: özgün mü olsun, tanıdık mı? Kullanılabilirlik testleri yıllardır aynı yöne işaret ediyor, kullanıcı anasayfada gezinmeyi değil aradığını bulmayı istiyor. Asıl mesele hangi sorunun kullanıcı testine, hangisinin ölçüme bırakılacağını bilmek.
Tanıdık düzen neden kazanıyor
Kullanıcı gün içinde onlarca site geziyor ve her birinden aynı şeyi öğreniyor: logo sol üstte, menü yatay, arama sağda, içerik ortada. Bu öğrenme siteye girmeden önce tamamlanmış oluyor. Radikal konseptler, örneğin menüyü daire şeklinde dizen ya da başlıkları dikey yazan tasarımlar, testlerde görsel olarak beğeni topluyor ama aynı kullanıcı beş saniye sonra "iletişim sayfası nerede" diye soruyor.
Okunabilirlik burada tasarımdan önce geliyor. Dikey yazılmış menü başlığı, ince gri üzerine açık gri kontrast, yatay kayan duyuru şeridi: üçü de kullanıcının gözünü yorup asıl içeriği geciktiriyor. Sayfalar arası tutarlılık da aynı hesabın parçası, anasayfada bir yerde duran menü iç sayfada başka yere kayıyorsa kullanıcı her sayfada yeniden arıyor.
Testin verdiği cevap, vermediği cevap
Kağıt prototiple yapılan erken test ucuz ve hızlı. Beş kişiyle yarım günde şu sorular netleşiyor:
- Menü başlıkları kullanıcının kafasındaki isimlerle örtüşüyor mu?
- Belirli bir bilgiye kaç tıklamada ulaşılıyor?
- Kullanıcı ilk bakışta sitenin ne yaptığını söyleyebiliyor mu?
Burada gözden kaçan bir şey var. İlk karşılaşma testi öğrenilebilirliği ölçer, uzun vadeli kullanılabilirliği değil. Tanıdık düzen bu kurulumda neredeyse her zaman önde bitirir, çünkü kullanıcı onu zaten öğrenmiş olarak gelir. Yani "kullanıcılar yeniliği sevmiyor" sonucu kısmen testin kendi tasarımından doğuyor. Yeni bir düzenin gerçekten kötü mü yoksa sadece yabancı mı olduğunu anlamak istiyorsanız aynı kişiyi birkaç gün sonra ikinci bir oturuma çağırın ve ikinci turdaki süreye bakın. Süre belirgin şekilde düşüyorsa sorun tasarımda değil, alışma eğrisinde.
Bu ikinci turu yapmayacaksanız radikal konsepti test etmenin de anlamı kalmıyor. Tek oturumluk testten çıkacak cevabı baştan biliyorsunuz.
Hız, testin hiç uğramadığı yer
Kağıt prototip hız hakkında tek kelime söylemez, oysa anasayfa çoğu sitede en ağır sayfadır. Hero görseli, slider, öne çıkan içerik blokları ve bunların her birinin getirdiği JavaScript aynı ekranda toplanır. Konsept testinde kusursuz görünen anasayfa, gerçek bağlantıda ikinci saniyede hâlâ boş durabilir.
Anasayfa hızını tek bir toplam yüklenme süresiyle değil, LCP ile takip ederim: kullanıcının beklediği şey sayfanın bitmesi değil, en büyük görselin ya da başlığın ekrana gelmesi. 2,5 saniye altı iyi kabul edilen eşik. Ölçüm için PageSpeed Insights hızlı bir fikir verir, WebPageTest ise yavaş bağlantı ve farklı cihaz profilleriyle gerçeğe daha yakın sonuç üretir. Slider'ı kaldırmak çoğu anasayfada tek başına birkaç yüz kilobayt geri kazandırır (ve sliderın ikinci slaytını gören kullanıcı sayısı zaten çok düşüktür).
Anasayfada ne kadar içerik
Kullanıcı anasayfada sadece menü değil, sitenin canlı olduğunu gösteren bir şeyler de görmek istiyor: son yazılar, güncel duyurular, öne çıkan birkaç başlık. Fakat listenin uzaması faydayı tersine çeviriyor. Üç beş başlık artı düzgün bir arşiv bağlantısı, yirmi başlıklı bir akıştan daha işe yarıyor.
Arşiv bağlantısını küçümsemeyin. Testlerde en sık duyulan cümlelerden biri "geçen hafta buradaydı, şimdi yok". Anasayfadan düşen içeriğin nereye gittiği belli değilse kullanıcı onu aramayı bırakıp siteden çıkıyor.
Pratikte sıra
- Kağıt üzerinde iki farklı yerleşim çiz, kod yazma.
- Hedef kitleden beş kişiyle tek tek test et, onlara soru sorma, görev ver.
- Radikal konsepti denediysen aynı kişilerle ikinci turu yap, süreyi karşılaştır.
- Yerleşim oturduktan sonra gerçek içerikle LCP ölç, ağırlığı burada kes.
- Yayından sonra arama kutusuna yazılanlara bak, menüde bulunamayan ne varsa oraya düşer.