Doğrudan Erişim ve Sıralı Erişim: Arayüzde Tıklama Maliyeti

Bir arayüzde kullanıcı aradığı şeye ya doğrudan gider ya da araya konmuş adımları tek tek geçer. İkisi arasındaki seçim üslup meselesi değil, maliyet hesabı: sıralı erişim her ek adımı kullanıcının zamanına yazar. Bu maliyeti tıklama sayısıyla konuşmak, arayüze "kullanıcı dostu" demekten çok daha fazla iş görür.

Sıralı erişimin maliyeti hesaplanabilir

Karuseli ele alalım. n slayttan k numaralıya ulaşmak k-1 tıklama ister, hedefin konumu baştan bilinmediğinde ortalama maliyet (n-1)/2 olur. On iki slaytlık bir karusel, kullanıcıdan ögeyi görmek için ortalama 5,5 etkileşim istiyor demektir. Aynı on iki ögeyi ızgarada göstermek bunu bir bakışa ve bir tıklamaya indirir. Karusele "kötü tasarım" demek gereksiz; sadece hangi sayının yerine hangi sayıyı koyduğunu bilerek kullanın.

Uzun listelerde durum aynı şekilde işler. Yüz satırlık bir listede sıralı tarama ortalama elli satır, üç harflik bir filtre kutusu ise tek işlem. Mobilde bu fark daha da büyür, çünkü ekranda bir seferde gösterilen satır sayısı düşer ve kaydırma maliyeti listeyle birlikte doğrusal büyür.

Akordeon doğrudan erişim sayılmaz

Akordeonlar sık sık "doğrudan erişim çözümü" diye anılır. Değildir. Akordeon içeriği bir adımın arkasına saklar ve o adımın açılması için kullanıcının doğru başlığı tahmin etmesi gerekir. Daha kötüsü, kapalı panel içindeki metin tarayıcının sayfa içi aramasına görünmez: kullanıcı Ctrl+F ile aradığında sonuç bulunmaz, çünkü metin ya DOM'da yoktur ya da display:none ile gizlenmiştir. Bir SSS sayfasında bunu tam olarak böyle gördüm: cevaplar akordeonlardaydı, kullanıcılar sayfada arama yapıp "bu bilgi sitede yok" diyerek destek bileti açıyordu.

Çözüm akordeondan vazgeçmek değil, gizlemeyi doğru yapmak. hidden="until-found" ile kapatılan bölüm sayfa içi aramada bulunur ve tarayıcı paneli kendiliğinden açar; eski tarayıcılar için de arama kutusunun kapalı panellerin metnini kapsaması gerekir. Bu, tasarım kararının uygulamaya yansıyan kısmı ve genellikle atlanan kısmı.

Sırayı ne zaman korumalı

Sıralı erişim, sıranın kendisi bilgi taşıdığında doğrudur. Üç yerde gerçekten böyledir:

• Bir adımın cevabı sonraki adımın alanlarını belirleyen formlar (sigorta başvurusu, vergi beyanı).
• Önceki kavram bilinmeden sonrakinin anlamsız kaldığı eğitim içerikleri.
• Anlatı: hikâye, demo akışı, olay örgüsü.

Bunların dışında sıra, tasarımcının içeriği önceliklendirmekten kaçınmasının kibar adı oluyor. Ögeler arasında bağımlılık yoksa kullanıcıyı sırayla yürütmenin savunması da yok.

Videolar ve uzun sayfalar

Video doğası gereği sıralıdır, ama erişimi sıralı kalmak zorunda değil. Bölüm başlıkları ve yazılı özet, videoyu aranabilir bir belgeye çevirir. Uzun metin sayfalarında da bağlantılı içindekiler tablosu işe yarar, yalnız bir koşulla: sayfa, ekranda bir kerede sığmayacak kadar uzunsa. Üç başlıklı bir yazıya içindekiler koymak kullanıcıya adım eklemekten başka bir şey yapmaz.