Bağlantı Metni Nasıl Yazılır: Tek Başına Okunan Link Etiketleri
Bağlantı metni, içinde durduğu cümleden bağımsız okunur. Ekran okuyucu kullanıcısı sayfanın bağlantılarını liste hâlinde gezer, gören kullanıcı da metni satır satır okumaz, mavi parçalara atlayarak tarar. Yani bir etiket, çevresindeki paragrafı kaybettiğinde ne kadar ayakta kalıyorsa o kadar iyidir. Kısalık tavsiyesiyle netlik tavsiyesi tam burada çatışır ve rehberlerin çoğu bu çatışmayı adlandırmadan geçer.
Dört kural eşit ağırlıkta değil
Bağlantı metni için dolaşan bir dörtlü var: spesifik, samimi, sağlam, sade. Kontrol listesi olarak işini görüyor ama dördü aynı türden kural değil. Samimi olmak bir yazma kararı bile sayılmaz; etiketin vaadiyle varılan sayfa uyuşmuyorsa sorun metinde değil, yönlendirmede ya da sayfanın kendisindedir. Sağlam ile sade ise doğrudan birbirine çalışır: etiketi bağlamdan bağımsız anlaşılır yapmak kelime ekler, kısaltmak o kelimeleri geri alır.
Dördünü birden sağlamaya çalışmak yerine sıraya koymak daha iyi sonuç veriyor: etiket hedefi söylüyor mu, bağlamdan koparılınca ayakta kalıyor mu, kalıyorsa nereden kısaltılabilir. Üçüncü adım ilk ikisinin önüne geçtiğinde ortaya "Tıklayın" çıkıyor.
Etiket bağlamdan koparıldığında
WCAG burada iki ayrı ölçüt tutuyor ve aradaki fark çoğu özette kayboluyor. Bağlantının amacı (bağlam içinde) A seviyesidir ve etiketin anlamını içinde bulunduğu cümleden, listeden ya da tablo satırından almasına izin verir. Bağlantının amacı (yalnızca bağlantı metni) ise AAA seviyesidir. Dolayısıyla "tek başına anlamlı olmalı" kuralı, erişilebilirlik ölçütlerinin zorunlu kıldığı bir eşik değil, en üst seviyedeki bir hedef.
Buna rağmen pratikte AAA'yı hedeflemek doğru. Sebebi uyumluluk değil, sayfanın gerçekte nasıl kullanıldığı: NVDA'daki Elements List, VoiceOver'daki rotor bağlantıları çevresindeki metni atıp düz liste olarak veriyor. Bir listeleme sayfasında on iki kart varsa ve her kartın bağlantısı "Tümünü Gör" diyorsa, o listede birbirinden ayırt edilemeyen on iki satır görünür.
Kısalık nereye kadar
Kısaltma kararının taşıyıcısı ilk iki üç kelime. Bağlantı listesinde de arama sonucunda da göz oraya düşüyor, gerisi çoğu zaman okunmuyor.
Aynı hedefe giden üç etiket:
- "Daha fazla bilgi için buraya tıklayın": bilgi taşıyan tek kelime yok.
- "Göz sağlığı destek programımız hakkında bilgi edinmek için tıklayın": bilgi var, ama kalıp fiilin arkasına dağılmış.
- "Göz sağlığı destek programı": hedef ilk kelimede.
Üçüncüsü hem en kısa hem en açık, çünkü kısalık ayrı bir hedef olarak kovalanmadı; kalıp fiiller atıldığında kendiliğinden geldi. "... hakkında bilgi edinin", "... sayfasına gidin", "... için tıklayın" her bağlantıda tekrar eder ve hiçbirini diğerinden ayırmaz.
Aynı hedefe iki farklı etiket
Link etiketi tavsiyeleri bir yerde "her bağlantı için tutarlı tek bir anlam" der, iki madde sonra "anchor text çeşitliliği" önerir. İkisi aynı sayfada geçerli olamaz. Çeşitlilik fikri dış bağlantılar, yani başka sitelerin size verdiği linkler için üretilmiş bir bağlantı inşası taktiği. Kendi sitenizin içinde aynı hedefe her seferinde başka bir etiket koymak, bağlantı listesinde tek bir sayfanın üç ayrı isimle görünmesi demek.
İç bağlantıda kural bunun tersi: bir hedef, bir etiket. Kullanıcı aynı yazıya ikinci kez denk geldiğinde tanıyabilmeli, tekrar tıklamayı ya da atlamayı kendisi seçsin.
Görsel bağlantıda etiket alt metnidir
"Görselleri bağlantı olarak kullanın, etkileşim artar" tavsiyesini olduğu gibi uygulamak genelde bağlantı metnini tümden ortadan kaldırmak oluyor. İçinde metin düğümü bulunmayan bir <a> için erişilebilir ad görselin alt değerinden gelir; alt boşsa ekran okuyucu elinde kalan tek şeyi, yani adresi okur.
Bağlantıya dönüşmüş bir görselin alt metni görseli değil hedefi anlatır. Kart tasarımlarında sık rastlanan ikinci hata da buna bağlı: aynı karttaki görsel ve başlık iki ayrı bağlantı yapılıp ikisi de aynı yere gönderilir, bağlantı listesinde tek kart için biri anlamlı biri anlamsız iki satır çıkar. Görseli ve başlığı tek bağlantının içine almak ikisini birden çözüyor.
Denetim sayfada değil şablonda
Bir sitenin bağlantı metinlerini gözden geçirmem gerektiğinde sayfa sayfa dolaşmak yerine şablondaki bağlantı bileşenlerine bakarım; "Devamını oku", "Tümünü Gör", "Detay" gibi etiketlerin neredeyse tamamı tek bir şablon parçasından yüzlerce sayfaya dağılıyor ve tek yerde düzeltilince hepsi düzeliyor. Elle yazılmış gövde içi bağlantılar ayrı bir iş, çünkü oradaki sorun kalıp değil yazarın o anki cümlesi.
Kırık bağlantı taraması bu denetimin parçası değil. Araç çalışır, adres 200 döner, etiket hâlâ "buraya tıklayın" olabilir. Etiket kalitesini ölçen tek pratik sınama şu: sayfanın bağlantılarını bağlamından koparıp düz bir liste hâlinde okuyun. Hangi satırın nereye gittiğini siz bilemiyorsanız, ekran okuyucuyla gezen kullanıcı da bilemiyor.