Benzerlik, Referans ve Keyfi İkonlar: Sınıflandırma Ne İşe Yarar

Bir ikonun anlaşılıp anlaşılmaması, çiziminin kalitesinden çok hangi türden olduğuna bağlı. Benzerlik, referans ve keyfi ayrımı da tam burada işe yarıyor, çünkü üçü kullanıcıdan farklı bir zihinsel iş istiyor. Ayrımın pratik çıktısı ise tek bir karar: ikonun yanına etiket koyup koymayacağın.

Üç tür, üç farklı zihinsel iş

Benzerlik ikonu nesnenin resmini gösterir: zarf, telefon, klasör. Referans ikonu nesnenin kendisini değil, onunla ilişkilendirilen bir şeyi gösterir: megafon duyuru demektir, kum saati bekleme. Keyfi ikonun temsil ettiği şeyle görsel bağı yoktur, X kapatmadır çünkü öyle öğrenildi.

Fark, kullanıcının ikonu çözmek için yapmak zorunda olduğu işte. Birincisinde tanıma var, ikincisinde çıkarım, üçüncüsünde hatırlama. Tanıma en ucuzu. Hatırlama başta pahalıdır ama tekrarla neredeyse bedavaya iner. Ortadaki, yani çıkarım, hem pahalı kalır hem de kullanıcıdan kullanıcıya değişir. Referans ikonları bu yüzden üç kategorinin en riskli olanı.

Benzerlik: nesne tanınmıyorsa kategori çöker

Benzerlik ikonunun tek koşulu, temsil ettiği nesnenin kullanıcı tarafından biliniyor olması. Disket bu koşulu kaybetti. Yirmi yaşındaki biri için disket, kaydetmeyi çağrıştıran bir nesne değil, anlamı ezberlenmiş bir şekil. Yani disket artık benzerlik ikonu değil, keyfi ikon. Kategori kullanıcıyla birlikte kaydı, çizimde hiçbir şey değişmeden.

Buradan çıkan kural şu: ikonu sınıflandırırken kendi tanıdığın nesneye değil, kullanıcının tanıdığına bak. İkinci koşul boyut. 16 pikselde ayırt edilemeyen bir çizim benzerlik avantajını kaybeder, geriye yalnızca siluet kalır. Ayrıntıyı azalt, silueti güçlendir.

Referans: analoji tasarımcının kafasında kurulur

Referans ikonu, tasarımcının kurduğu analojinin kullanıcıda da kurulmasını şart koşar. Kurulmazsa ikon boş bir kareye dönüşür, kullanıcı da tıklayarak öğrenmeye çalışır. Bulut simgesinin depolamayı anlatması bugün yerleşmiş bir analoji, ancak aynı simgenin yedekleme, senkronizasyon ve hava durumu için de kullanılıyor olması sorunun kendisi. Analoji ne kadar çok yere bağlanırsa o kadar az şey söyler.

Bu kategoride etiket tartışmaya açık değil. Analojiyi test etmeden ürüne koymak, kullanıcı testini üretim ortamına ertelemek demek.

Keyfi: standarttan sapmanın bedeli yüksek

Keyfi ikonların tamamı öğrenilmiştir. Oynat üçgeni, duraklat çubukları, hamburger menü. Bunların gücü çizimlerinden değil, her yerde aynı olmalarından geliyor. Yeni bir keyfi ikon icat etmek, kullanıcıdan tek bir ürün için ezber istemek demek, ve bunu ancak karşılığında gerçekten yeni bir işlev varsa yaparsın.

Aynı ürünün iki ekranında ayarları farklı sembolle göstermek, keyfi ikonun dayandığı tek şeyi, yani öğrenilmişliği ortadan kaldırır. Tutarsız keyfi ikon, kötü çizilmiş benzerlik ikonundan daha zararlıdır.

Sınıflandırmanın çıktısı: etiket kararı

Üç kategoriyi ayırt etmenin pratik faydası şuraya iner:

• Yaygın bir nesneyi gösteren benzerlik ikonu, dar alanlarda etiketsiz durabilir.
• Referans ikonu etiket ister, analoji tutmadığında geri dönüşü yok.
• Sektör standardı haline gelmiş keyfi ikon etiketsiz durabilir, standart dışı olan duramaz.

Kalan her durumda etiket koy. Etiketli ikon kullanıcı testlerinde tutarlı biçimde daha hızlı bulunuyor ve yanlış tıklama üretmiyor. Yer sıkıntısı gerçekse ikonu değil, ekrandaki başka bir şeyi feda et.

Erişilebilirlikte alt metni yanlış yerde aranıyor

İkonlara alt metni yazın tavsiyesi, ikonun bir img etiketiyle geldiği varsayımına dayanıyor. Arayüz ikonlarının çoğu artık öyle gelmiyor. Satır içi SVG ya da ikon fontu olarak geliyorlar ve ikisinde de alt niteliği yok, yazsan da tarayıcı yok sayar.

Doğru karar ikonun rolüne göre değişiyor. İkon tek başına anlam taşıyorsa, yani etiketsiz bir butonun içindeyse, erişilebilir ad butona verilir: aria-label ya da görsel olarak gizlenmiş metin. İkon zaten yazılı bir etiketin yanındaysa dekoratiftir ve ekran okuyucudan gizlenir, aria-hidden bunun içindir. Dekoratif bir ikona ayrıca metin yazmam, ekran okuyucu aynı şeyi iki kez söyler ve klavyeyle gezen kullanıcı için gereksiz bir durak açılır.

Dosya adlarının arama motoru tarafındaki katkısı ise arayüz ikonları için pratikte yok sayılabilir. home-icon.svg ile i1.svg arasındaki fark sıralamada değil, altı ay sonra o dosyayı arayan kişide ortaya çıkıyor.

İkonu ne zaman değiştirmeli

Anlamı kayan ikonlar bir sabah aniden anlaşılmaz hale gelmiyor, ölçülebilir bir iz bırakıyorlar. Aynı işleve hem ikondan hem menüden ulaşılabiliyorsa, ikonun payının menü lehine düşmesi net bir sinyaldir. Kullanıcının ikona uzun basıp ipucu beklemesi de öyle.

Ölçüm yoksa tartışma zevk meselesine döner, o tartışmayı da odadaki en kıdemli kişi kazanır. İkon setini yenilemeye karar vermeden önce hangi ikonun kaç kez kullanıldığını bilmek, sonrasında yapılacak her tartışmayı kısaltıyor.