Web İçeriğinde Eskime: Neyi Güncellersin, Neyi Olduğu Gibi Bırakırsın

İnternette yayımlanan her yazının güncel tutulacağı varsayımı pratikte yürümüyor; arşiv büyürken güncelleme kapasitesi sabit kalıyor. Asıl karar hangi yazının elden geçirileceği, hangisinin tarihiyle birlikte olduğu gibi bırakılacağıdır. Bu ayrımı yapmayan siteler eskimiş bilgiyi güncelmiş gibi sunar ve okurun güvenini tam burada kaybeder.

Kalıcı içerik iddiası nereye kadar geçerli

Eski yazıların yıllarca geçerliliğini koruduğu sık tekrarlanır, gerekçe olarak da insan davranışının teknolojiden yavaş değiştiği söylenir. Kısmen doğru. Bir okuma davranışı gözlemi on yıl sonra hâlâ ayakta durabilir, ama aynı yazıdaki ekran görüntüsü, arayüz adı, fiyat ya da sürüm numarası çoktan yanlıştır. Metnin ömrünü konusu değil, içindeki en hızlı eskiyen ayrıntı belirler.

Ayıklaması basit: yazıda ekran görüntüsü, ürün adı, rakam ya da tarih varsa o metin bakım ister. Yalnızca yöntem ve gerekçe anlatan metinler bakımsız durabilir.

Güncelleme ile tarih değiştirme aynı şey değil

Düzenli güncellemenin sıralamaları yükselttiği tavsiyesi genelde yanlış anlaşılıyor. Bir virgül ekleyip yayın tarihini bugüne çekmek güncelleme sayılmaz; okur için değişen bir şey yoksa arama motoru için de yoktur (toplu tarih tazelemesinin işe yaradığı iddiasını abartılı buluyorum).

Anlamlı güncelleme, yazının iddiasını değiştiren güncellemedir: eskiyen örneğin yenisiyle değişmesi, artık geçerli olmayan bir tavsiyenin metin içinde açıkça iptal edilmesi, sonradan görülen bir sınırın eklenmesi. Okurun bunu fark etmesi için de değişikliğin ne olduğunu yazının altına bir cümleyle not düşmek yeter.

Arşivi erişilebilir tutmakla güncel tutmak çakışıyor

Eski yazıları silmeyin denir, bir yandan da her şeyi güncel tutun denir. İkisi aynı anda tutulamaz. Erişilebilir bırakılmış ama yıllardır elden geçmemiş bir arşiv, uyarılan güven kaybını üreten şeyin ta kendisidir.

Çıkar yol içeriği üçe ayırmak. Güncellenecekler: trafiği olan ve eskiyen ayrıntı taşıyanlar. Dondurulacaklar: üstünde tarih notu duran, artık dönemsel kayıt sayılan yazılar. Kaldırılacaklar: yanlış bilgi veren ve kurtarılmaya değmeyenler. Üçüncü grubu silmek yerine ilgili yeni yazıya yönlendirmek, dışarıdan gelen bağlantıları da korur.

Kullanılabilirlik tavsiyelerinin sınırı

Kısa paragraf, madde işareti, yalın dil. Bu tavsiyeler yerinde, sınırsız uygulanınca ters teper. Bir gerekçe zinciri madde işaretlerine bölündüğünde aradaki bağ kaybolur; okur beş satırı okur, hangisinin hangisinden çıktığını bilmez. Liste gerçekten sıralanabilir şeyler için var: adımlar, seçenekler, kontrol maddeleri. Argüman listeye girmez.

Ölü bağlantı tahmin edilmez, ölçülür

Linkrot en somut eskime biçimi ve tek çözümü düzenli ölçüm. Dış bağlantıları belirli aralıklarla HTTP durum koduyla taramak, elle gezip kontrol etmenin yanında neredeyse bedavadır. 404 dönen bağlantıyı ya arşiv kopyasıyla değiştirin ya da bağlantıyı kaldırıp cümleyi kaynağı belirsiz bırakmayacak şekilde yeniden yazın. Kaynağı sessizce düşen bir iddia, hiç kaynak göstermemiş bir iddiadan daha kötü durur.