UX Uzman Değerlendirmesi: Yöntem, Rapor ve Sınırları
Uzman değerlendirmesi, arayüzü hedef kullanıcının önüne koymadan önce bilinen kullanılabilirlik sorunlarını temizleme yöntemi. Hızlı ve ucuz olması cazip, ama aynı iki özellik onu yanlış yerde kullanmaya da davet ediyor. Yöntemin asıl değeri bulduğu sorunlarda değil, kullanıcı testine hangi soruların kalacağını netleştirmesinde.
Değerlendirici neye bakar
Değerlendirici ürünün canlı sürümünü ya da prototipini alır ve kullanıcı gibi değil, denetçi gibi gezer. Kullanıcı bir görevi tamamlamaya çalışır; değerlendirici görevin tamamlanma yolunu bozan yapıları arar. Bunlar birbirine benzeyen ama aynı olmayan iki iş.
İncelemenin bir çerçeveye oturması gerekir, yoksa çıktı "bence bu buton çirkin" seviyesine düşer ve o cümlenin karşılığı yoktur. Nielsen'in on sezgisel ilkesi hâlâ en çok kullanılan çerçeve; sistem durumunun görünürlüğü, kullanıcının kontrolü, hata önleme gibi maddeler bulguyu kişisel zevkten ayırır.
Sıra
- Kapsamı yazın: hangi akış, hangi ekranlar, hangi cihaz. Kapsamsız inceleme her yere yayılır, hiçbir yeri bitirmez.
- Görevleri belirleyin: kayıt olmak, iade talebi açmak, fatura indirmek. Ekran ekran değil, görev boyunca gezin.
- Bulguyu yere bağlayın: hangi sayfada, hangi adımda, hangi ilkeye aykırı.
- Her bulguya öneri yazın: ne değişecek, değişince ne olacak.
- Önceliklendirin: sorun kaç kullanıcıyı, hangi sıklıkta, ne sertlikte engelliyor.
Beşinci maddeyi düşük-orta-yüksek etiketiyle geçmek yaygın ama zayıf. Etiket, sıklıkla engelleme derecesinin birleşiminden çıkmıyorsa raporu okuyan kişi listeyi kendi sezgisine göre yeniden sıralar ve sizin sıranız çöpe gider.
Bulgunun kalitesini ölçmenin pratik bir yolu var: geliştirici o satırı okuyup tek başına bir iş kaydı açabiliyor mu? "Navigasyon kafa karıştırıcı" bunu sağlamaz. "Sepette geri dönünce seçili beden sıfırlanıyor" sağlar, üstelik hangi dosyanın açılacağı da aşağı yukarı belli olur. Rapor bu eşiği geçmiyorsa hiçbir sprint'e giremez ve rafta kalır.
Çalışan şeyleri de yazın
Rapor yalnızca sorun listesinden ibaretse, yeniden tasarım sırasında iyi çalışan bir çözüm de sessizce silinir. Kimse onu savunmakla görevli değildir. İşe yarayan kısımları yazmak bu yüzden nezaket değil, sigorta.
Objektiflik iddiası nereye kadar
Yöntemin en sık tekrarlanan gerekçesi, dışarıdan bakan birinin ekip körlüğünü kırması. Bu doğru. Ama aynı anlatı, değerlendiricinin saha deneyiminden gelen sezgisini de ayrı bir artı olarak sayar ve iki iddia bir arada durmaz: deneyimden gelen sezgi, tanımı gereği o kişinin geçmişine bağlı bir yargıdır. Uzman değerlendirmesi tarafsız bir ölçüm değil, gerekçesi yazılı bir uzman görüşüdür. Farkı bilmek bulguyu tartışılabilir kılar, bu da iyi bir şey.
Bunun pratik sonucu şu: mümkünse iki üç kişi birbirinden bağımsız değerlendirsin, bulgular sonradan birleştirilsin. Tek değerlendirici kendi alışkın olduğu sorun türlerini bulur. Yöntemin kendi literatüründe de birden fazla değerlendirici önerilmesinin sebebi bu, ve genelde en ilginç bulgular ortak kümenin dışında kalanlardır.
Kullanıcı testiyle karıştırmayın
Uzman değerlendirmesini kullanıcı testinin yerine koymam, önüne koyarım.
Sıra şöyle işler: kural kitabında zaten yazan sorunlar temizlenir, sonra teste çıkılır. Aksi halde seansın yarısı, bilinen bir hatayı beş kişinin sırayla keşfetmesiyle geçer ve pahalı bir yöntemi ucuz bir işe harcamış olursunuz. Değerlendirmenin bulamayacağı şey ise kullanıcının niyeti: neden tam o adımda vazgeçtiği, hangi kelimeyi kendi işine ait saymadığı, hangi ekranda başka bir sekmeye geçtiği. Bunlar ilkelerden türetilemez.
Ne zaman
En verimli an prototip esnekken, çünkü bulgunun taşınma maliyeti düşük. İkinci verimli an, canlı üründe büyük bir yeniden tasarıma girmeden hemen önce; neyin korunacağı listesini ancak o noktada çıkarabilirsiniz. Takvime bağlanan periyodik değerlendirme de işe yarar, ama sebebi ürünün değişmesi değil: kimsenin uzun süredir bütün akışa baştan sona bakmamış olması.