Webde Metin Tarama: F, Noktasal, Katmanlı ve Derin Okuma

Kullanıcılar web sayfasındaki metni satır satır okumaz, tarar. Göz izleme çalışmaları bu taramanın rastgele olmadığını, birkaç tekrar eden desene oturduğunu gösteriyor: F-deseni, noktasal tarama, katmanlı tarama ve derinlemesine okuma. Asıl iş bu dördünü ezberlemek değil, hangisinin sayfa düzeninin sonucu hangisinin kullanıcının niyetinin sonucu olduğunu ayırmak.

Dört desen, kısaca

Göz izleme kayıtlarında tekrar eden biçimler bunlar (NN/g'nin tarama desenleri derlemesi ısı haritası örnekleriyle gösteriyor):

• F-deseni: üst satırlar baştan sona, aşağı indikçe kısalan kuyruklar.
• Noktasal tarama: göz, biçimsel olarak ayrışan öğelere zıplar: kalın kelime, bağlantı, rakam.
• Katmanlı tarama: başlıklar yatay olarak okunur, yalnızca işe yarayan başlığın altına inilir.
• Derinlemesine okuma: metin baştan sona okunur, motivasyonu yüksek kullanıcıda.

Bu dördü aynı türden şey değil. İlk ikisi büyük ölçüde sayfanın nasıl dizildiğine bağlı, son ikisi kullanıcının oraya neden geldiğine.

F-deseni bir hedef değil, teşhis

Konuyu anlatan metinlerin çoğu F-desenini optimize edilecek bir düzen gibi sunar: ilk iki satıra anahtar kelimeyi koy, sol kenarı güçlendir. Tersi doğru. Nielsen'in 2006'da tarif ettiği bu biçim, tutunacak bir şey bulunmayan blok paragrafların yan ürünü. Kullanıcı sol kenarı tarar çünkü başka işaret yoktur.

F-deseni için ayrı bir düzen kurmam. O desen zaten düzen kurulmadığında beliriyor; yapılacak iş F'yi beslemek değil, metni anlamlı başlıklara bölüp taramayı katmanlı hale çevirmek.

Vurgu ekonomisi

Noktasal tarama biçimsel farkla çalışır, anlamla değil. Kalın bir kelime göze çarpar çünkü çevresinden ayrışır. Paragraf başına üç kelimeyi kalınlaştırdığında ayrışma biter, elinde gri metin yerine alaca metin kalır.

Bağlantılar bu tarafta en güçlü mıknatıs, ve bedeli var: cümlenin ortasındaki bağlantı okuyucuya o cümleyi bitirmeden karar verdirir. İçerik sayfalarında bağlantıyı paragrafın sonuna almak, okuma akışını bozmadan aynı yönlendirmeyi yapar.

Başlıklar gerçekten başlık olsun

Katmanlı tarama, düzenle en çok etkilenen desen ve genelde sayfanın işini gören desen bu. İki koşulu var.

Birincisi başlık metninin tek başına bilgi taşıması. "Neden önemli?" yatay bir bakışta hiçbir şey söylemez, "Kaç kullanıcıyla test edilir?" söyler. Tarayan göz başlığı bağlamıyla değil, tek satır olarak görüyor.

İkincisi başlığın kodda da başlık olması. Sayfa kurucusunun "başlık" bloğu pek çok temada sınıf verilmiş bir div ya da punto büyütülmüş bir p üretir: ekranda başlık gibi görünür, belgede görünmez. Ekran okuyucunun başlıktan başlığa atlaması, otomatik içindekiler üretimi, arama motorunun bölüm çıkarımı, hepsi etikete bakıyor. Kontrolü konsolda tek satır: document.querySelectorAll('h2,h3').length. Gözünle saydığın başlık sayısını vermiyorsa görsel katman gerçeği anlatmıyor demektir.

Derinlemesine okumayı tasarlayamazsın

Dördüncü desen motivasyondan doğuyor, düzenden değil. Kurulum talimatı uygulayan, sözleşme okuyan, hata mesajının karşılığını arayan kullanıcı zaten baştan sona okuyacak. Sayfa bunu üretemez, yalnızca bozabilir.

Bozmanın en sık yolu, tarama için yapılan şeyleri buraya da taşımak. Her cümleyi maddeye bölmek adımlar arasındaki nedenselliği siler; kullanıcı ne yapacağını görür, neden yaptığını görmez. Talimat sayfalarında akan paragraf çoğu zaman madde listesinden iyi çalışır.

Düzen kararına çevirince

Kısa sayfada kritik bilgiyi başa al, tarama zaten ilk ekranda bitiyor. Uzun sayfada alma: orada kullanıcı başlıkları geziyor, aradığı şeyi girişte değil doğru bölümün altında bulmayı bekliyor. Bu ikisini aynı anda tavsiye eden metinler birbirini götüren iki şey söylüyor.

Geri kalanı birkaç maddede toplanıyor: başlıkları soru kalıbından çıkarıp cevabın konusunu söyleyecek biçimde yaz, ekran başına bir vurgu öğesiyle yetin, paragrafları farklı uzunluklarda tut ki blok görünümü oluşmasın, listeyi gerçekten sıralı ya da eşdeğer öğeler için sakla. Hiçbiri yeni değil, ama göz izleme verisi bunların neden işe yaradığını açıklıyor: taramayı engellemeye değil, tarayan göze tutamak vermeye yarıyorlar.