Şablon Testi: Greeked Text ile Yerleşimi İçerikten Ayırmak

Bir sayfada kullanıcı zorlandığında suçlu belirsiz kalır: metin mi kötü yazılmış, yerleşim mi anlaşılmaz. Greeked text bu iki değişkeni ayırır. Sayfadaki bütün yazıyı okunamaz hale getirirsin, geriye yalnızca şablonun kendisi kalır. Yöntem ucuzdur ve hızlıdır, ama ölçtüğü şey dardır: yerleşimin anlaşılırlığı, içeriğin değeri değil.

Yöntem tam olarak neyi ölçer

Greeklenmiş bir ekran gösterirsin ve sorarsın: ana içerik nerede, menü nerede, arama kutusu nerede, hangi blok reklam. Cevaplar tereddütsüz geliyorsa şablonun görsel hiyerarşisi iş görüyor demektir.

Bunun bir okunabilirlik testi olmadığını baştan kabul et. Kullanıcı hiçbir şey okuyamıyor, dolayısıyla tarama davranışı, başlıkların yönlendiriciliği, metin uzunluğunun caydırıcılığı bu testte görünmez. Greeked test hiyerarşiyi ölçer, gerçek metinle yapılan test tarama davranışını ölçer. Biri diğerinin yerine geçmez, ikisi de gerekir.

Testi kurmanın en ucuz yolu

Tasarımcıdan ayrı bir mockup istemeye gerek yok. Mevcut sayfayı tarayıcıda aç, konsola şunu yapıştır:

document.querySelectorAll('body *').forEach(el => { el.childNodes.forEach(n => { if (n.nodeType === 3) { n.textContent = n.textContent.replace(/\S/g, () => 'abcçdefgğhıijklmnoöprsştuüvyz'[Math.random() * 29 | 0]); } }); });

Bu yaklaşımın hazır lorem ipsum şablonlarına göre asıl üstünlüğü şurada: kelime uzunlukları, satır sayıları ve boşluklar aynı kalır, sadece harfler anlamsızlaşır. Latin metnin kelime uzunluğu dağılımı Türkçe'den belirgin şekilde kısadır. "Kullanılabilirlik" on yedi harftir ve bu kelimenin menü öğesinde nasıl taştığını lorem ipsum'la doldurulmuş bir sahte sayfada göremezsin (gerçek metinle bozulan menüler bu yüzden hep teslimden sonra ortaya çıkar).

Skoru okurken şans payını düş

"Doğru bulunan element oranı" tek başına yanıltıcıdır. Beş bölgeli bir sayfada kullanıcı hiçbir şey anlamadan rastgele işaretlese bile isabet beklentisi sıfır değildir; rastgele bir eşleştirmede doğru sayısının beklenen değeri, bölge sayısı kaç olursa olsun 1'dir. Yani beş bölgede %60 isabet, %20'lik tabanın üstünde yalnızca kırk puanlık bir kazanç anlamına gelir.

Toplam skor yerine element bazında bak. Sekiz kişiden altısı yan bloğu ana içerik sandıysa sorun yan bloktadır, şablonun genelinde değil. Tek bir yüzdeye indirilen sonuç, hangi kutunun düzeltileceğini söylemez.

Hız araçları bu testin yerine geçmez

Şablon değerlendirme listelerinde hep aynı isimler çıkar: PageSpeed Insights, GTmetrix, WebPageTest. Bunların ölçtüğü şey yükleme performansıdır. LCP değeri kusursuz bir sayfanın menüsü ana içerikten ayırt edilemiyor olabilir, ikisi arasında hiçbir bağ yok. Aynı kontrol listesine konduklarında testi yapan kişide "şablonu değerlendirdim" yanılsaması üretirler. Ayrı ölç, ayrı raporla.

Beğeni ile kullanılabilirlik çeliştiğinde

Kullanıcılara hangi şablonu daha güzel bulduklarını sorabilirsin, cevap ilginçtir ama karar verici değildir. Estetik oyu yüksek şablonun element ayırt etme skoru düşükse kullanılabilirlik tarafını seç. Beğeni ikinci ziyarette söner, yerleşim hatası her ziyarette aynı bedeli ödetir.

Bir de mobili ayrı test etmen gerekiyor. Masaüstünde yan yana duran bloklar mobilde alt alta iner, hiyerarşiyi taşıyan şey konum olmaktan çıkıp sıra ve boşluk olur. Masaüstü sonucunu mobile taşıyamazsın; greekleme scriptini dar ekranda bir kez daha çalıştır.