Alt Metin Nasıl Yazılır? Karar Sırası ve Boş alt Kullanımı
Alt metin, görseli göremeyen kullanıcıya o görselin sayfadaki işini anlatır; nasıl göründüğünü değil. Bu ayrım kaçırıldığında ekran okuyucuda uzun uzun okunan, kullanıcıyı yavaşlatan bir metin kalır geriye. İşin zor tarafı da metni yazmak değil, hangi görselin alt metne gerçekten ihtiyacı olduğuna karar vermek.
Görünüş değil, işlev
Ekran okuyucu sayfayı sırayla okur. Bir görsele geldiğinde alt metnini, çevresindeki paragrafların arasına sıkışmış bir cümle gibi duyurur. Yani alt metni yazarken sorulacak soru "bu görselde ne var" değil, "bu görsel burada ne işe yarıyor".
Sepet listesindeki ürün fotoğrafı buna iyi bir örnek. "Beyaz zemin üzerinde ürün çekimi" tasviri kullanıcıya hiçbir şey vermez; o satırda görselin işi hangi üründen bahsedildiğini belirtmektir. Aynı fotoğraf ürün detay sayfasında, yanında başlık ve açıklama varken, bambaşka bir karar gerektirir: orada bilgi zaten metinde geçiyordur.
Karar sırası
Her görsel alt metin istemez. Sırayla üç soru yeterli:
- Bilgi metinde var mı? Görselin taşıdığı bilgi sayfa metninde açıkça yazılıysa alt metin tekrardır,
alt=""uygun olanı. - Metin görseli anıyor mu? "Aşağıdaki grafikte", "şu ekran görüntüsünde" gibi doğrudan bir atıf varsa o görselin alt metni olmalı.
- Kullanıcıya zaman kazandırıyor mu? Dağınık bir sayfada görsel, metne yayılmış bilgiyi toplu halde veriyorsa alt metin yazmak işi hızlandırır.
Bu sorular göründükleri kadar bağımsız değil, çakıştıkları bir yer var. Metin bir grafiği "aşağıdaki grafikte" diye andığında, grafiğin anlattığı şey çoğu kez aynı paragrafta da geçiyordur. Birinci soru "tekrar, boş bırak" derken ikinci soru "yaz" diyor.
Çakışmada ikinci soru kazanır. Çünkü atıf bir beklenti yaratmıştır: okuyucu "aşağıdaki grafik" cümlesini duyduktan sonra bir şey duymayı bekler, boş alt onu sessizliğe düşürür. Böyle bir durumda alt metni grafiğin kopyası yapmak yerine atıfla bağ kuracak kadar kısa tut: grafiğin neyi gösterdiğini bir cümleyle söyle, sayıları metne bırak.
Dekoratif görselde boş alt, eksik alt değil
Dekoratif görsel alt metin almaz, ama bu "alt niteliğini yazmayız" demek değil. İkisi ekran okuyucuda farklı davranır: alt="" görseli sessizce atlar, nitelik hiç yoksa çoğu ekran okuyucu dosya adını okumaya başlar. Kullanıcı "banner-final-2-kopya.jpg" dinlemek zorunda kalır.
Pratikte bu hatanın kaynağı elle yazılan HTML değil, şablon. Alt niteliğini koşullu basıyorsan koşulu ters kur: metin alanı doluysa niteliği değeriyle bas, boşsa alt="" bas, niteliği atlayan bir dal hiç bırakma. Bir döngüde alt alanı boş gelen kayıtların niteliksiz çıkması, canlıdaki erişilebilirlik hatalarının sıradan bir kaynağı.
Uzunluk, göreve yetecek kadar
Alt metnin uzunluğunu konu değil görev belirler. Spor malzemesi satan bir sayfada "10 kg mavi dambıl, kaymaz kaplama" cümlesi kullanıcıyı doğrudan karar noktasına taşır. Aynı sayfada kaplamanın dokusunu üç cümleyle tarif etmek ise sadece oyalar.
Görsel gerçekten karmaşıksa, veri yoğun bir grafik ya da akış şeması gibi, çözüm alt metni uzatmak değil. Uzun açıklama sayfanın kendi metnine, bir tabloya ya da katlanır bir bölüme yazılır; alt metin de oraya yönlendirecek kadarını söyler. Otomatik üretilen açıklamalar da bu yüzden çoğu zaman tutmaz: görseli tanıyabilirler, görselin o sayfadaki işini bilemezler.
Alt metin erişilebilirliğin tamamı değil
Alt metin ekran okuyucu kullanan kişiyi hedefler. Az gören kullanıcı için faydası sınırlı; onun ihtiyacı okunabilir punto, yeterli kontrast, anlamlı başlık yapısı ve görselin kendisinin yeterince büyük olabilmesi. Bir sayfanın bütün görsellerine kusursuz alt metin yazıp kontrast oranını 2:1'de bırakmak, denetim aracında yeşil görünen ama kullanılmayan bir sayfa üretir.
Karar verirken takılırsan W3C'nin karar ağacı işi kısaltır:
- W3C WAI Images Tutorial ve Alt-Text Decision Tree
- WebAIM Alternative Text rehberi