Çocuklarla Kullanılabilirlik Testi: Katılımcı, Görev ve Oturum Düzeni

7 yaşındaki bir katılımcıyla yapılan kullanılabilirlik testi, yetişkin oturumunun küçültülmüş hali değildir. Dikkat süresi, okuma seviyesi, ebeveyn izni ve odadaki üçüncü kişi protokolün neredeyse her adımını değiştirir. Aşağıdakiler katılımcıyı bulmaktan oturumu kapatmaya kadar verdiğiniz kararlar, her birinin veriyi nerede zorladığıyla birlikte.

Katılımcı listesini kurmak

Yetişkin çalışmasında bir katılımcı için bir takvime bakarsınız. Çocuk çalışmasında iki takvim örtüşmek zorunda: çocuğun okul ve kurs programı, ebeveynin iş saati. Üstüne hastalık ve okul tatili ihtimali gelir. Altı oturumluk bir çalışma için sekiz aile ile anlaşmak, yetişkin çalışmasındaki küçük yedek payından daha gerçekçi bir plandır.

Yaş bandını da baştan daraltın. 7 yaşındaki bir çocuk ile 15 yaşındaki bir genç arasında okuma hızı, önceki uygulama deneyimi ve soyut kavramları kullanma becerisi bakımından sadece fark değil, farklı bir kullanıcı tipi vardır. Tek çalışmada 6-8, 9-12 ve 13-17 bantlarını karıştırırsanız elinizde kalan bulguyu artık yaşa atfedemezsiniz: ekranın mı anlaşılmadığını yoksa o katılımcının henüz o yaşta olmadığını mı söylediğinizi ayırt edemezsiniz. Bir bant seçin, tüm oturumları onun üzerine kurun.

Teşvik tarafında parayı henüz kendi harcamayan yaş grubu için oyuncak, çıkartma seti ya da hediye kartı çalışır. Ebeveynin de iki saatini ve yol masrafını verdiğini unutmayın; ona ayrı küçük bir karşılık koymak, çalışmanın ikinci yarısında katılımcı bulmayı kolaylaştırır.

Yaygın tavsiye, iletişime açık ve dışa dönük çocukları tercih etmektir. Oturumu kolaylaştırır, doğru. Ama örneklemi daraltır: sessiz çocuk da o uygulamayı kullanıyor ve onun yaşadığı sorun genelde daha ağırdır, çünkü takıldığı yerde kimseye sormuyor. Çekingen katılımcıyı listeden çıkarmak yerine yöntemi değiştirin, sesli düşünme yerine görev sonu kısa sorular ve davranış gözlemine ağırlık verin.

Görev metnini yazmak

Görev cümlesi, okuma seviyesinin altında kalmalı. Okumayı henüz bilmeyen katılımcıya görevi siz sözlü anlatın; okuyan ama zorlanan yaşta resimli görev kartı iyi iş görür.

En sık yapılan hata, görev metninde arayüzdeki kelimeyi kullanmaktır. Çocuk ekranda o kelimeyi arar, bulur, tıklar ve siz testin asıl sorusunu kaybedersiniz. “Favorilere ekle” demeyin; “beğendiğin bir şeyi sonra tekrar bulmak için ne yapardın” diye sorun. Aradaki fark, aradığınız şeyin kelime eşleştirme becerisi mi yoksa akışın anlaşılırlığı mı olduğudur.

Görevleri de tek temaya bağlamayın. Oyun, okul ödevi, video izleme, alışveriş gibi birkaç senaryoyu hazır tutun ve odadaki katılımcının ilgisine göre seçin. İlgilenmediği bir senaryoda çocuk görevi yapmaz, sizi memnun etmeye çalışır.

Süre: 60 dakikalık oturum 60 dakikalık veri değildir

Küçük yaşta 60, gençlerde 90 dakika üst sınır olarak sık tekrarlanır. Bu sayılar oturumun tamamını kapsar ve kolayca yanlış okunur. 60 dakikayı parçalayın: karşılama ve izin formu 10 dakika, ısınma görevi 5 dakika, iki mola 10 dakika, kapanış ve teşvik 5 dakika. Geriye yaklaşık 30 dakika görev süresi kalır. Üç görev planladıysanız her birine 10 dakika düşüyor, takıldığı yerde bekleme payı dahil.

Aynı metinlerin bir yerde “çocuklar çabuk dağılır” deyip başka yerde 60 dakika önermesi bu yüzden çelişki gibi görünür, değil: 60 dakika odadaki toplam süredir, kesintisiz görev süresi değildir. Planı dakika dakika yazın, yoksa son görev her oturumda yorgun bir çocukla yapılır ve o görevin verisi diğerleriyle karşılaştırılamaz hale gelir.

İkili oturumun bedeli

6-8 yaş grubunda iki arkadaşı birlikte test etmek işe yarar, çocuk tanıdığı biriyle daha doğal davranır ve birbirlerine konuşurken siz de duyarsınız. 9 yaş ve üstünde tekli oturum yeterli, 6 yaş altında bu düzen genelde kontrolden çıkar.

Ama ikili düzenin lojistik maliyeti çarpılır. Sekiz çocuktan veri almak için dört oturum yaparsınız, buna karşılık sekiz ailenin takvimini ikili ikili örtüştürmeniz gerekir. Bir çocuk gelmezse elinizde eksik bir oturum değil, farklı yöntemle yapılmış bir tekli oturum olur ve onu diğer üçüyle aynı kefeye koyamazsınız. Yedek planlarken tek tek çocuk değil, yedek çift ayarlayın.

Oda ve kayıt düzeni

Soğuk laboratuvar görüntüsü bu yaş grubunda kaygı üretir. Rahat bir oturma düzeni kurun, masada test cihazı dışında ilgi çekecek bir şey bırakmayın: elinin altındaki oyuncak, kaydın yarısını oyuncak incelemesine çevirir.

Kayıt altyapısını oturumdan önce gerçek cihazda deneyin. Bir projede test tabletine kurduğumuz dokunma kaydı eklentisi dokunmaları birkaç yüz milisaniye geciktiriyordu, çocuk cevap gelmeyince ikinci kez bastı ve biz de bunu “butonu anlamadı” diye not aldık. Ölçüm aracınızın kendi gecikmesi, bulgunuza kullanıcı hatası olarak geçebilir.

Oturum sırasında

18 yaş altı katılımcı için ebeveyn ya da yasal vasi izni zorunlu. Formu oturum gününe bırakmayın, önceden gönderip imzalı getirmelerini isteyin; odada form okutmak ilk 10 dakikayı yer.

Refakatçi büyük olasılıkla odada kalmak isteyecek. Kabul edin, ama çocuğun görüş alanının dışına, arkada bir yere oturtun ve görev sırasında yönlendirme yapmamasını açıkça rica edin. Ebeveyn tek bir “oraya bas” dediğinde o görevin verisi gider.

Sesli düşünmeyi çocuğa “uzman” rolü vererek açtırmak işe yarar: ne yaptığını size öğretmesini isteyin. Sessizlik uzadığında “şimdi ne yapıyorsun” gibi kısa ve yönsüz bir soru yeterli, “neden oraya basmadın” değil.

Üslup resmi olmasın, ama değerlendirici de olmasın. “Aferin” ile “burada yanlış yok” arasındaki fark önemli: birincisi çocuğa doğru cevap diye bir şey olduğunu söyler ve sizi memnun etmeye başlar, ikincisi sadece rahatlatır. Oturumu da hata ihtimali olmayan bir görevle açın, en sevdiği uygulamayı göstermesi gibi. O ilk iki dakika, geri kalan yarım saatin konuşkanlığını belirler.

Verinin sınırı

Bu oturumlarda veri kalitesini belirleyen şey protokolün titizliği değil, çocuğun odadaki rahatlığıdır. Yetişkin katılımcı sıkılsa da görevi bitirir; çocuk bitirmez, uyum gösterir ve siz bunu kullanılabilirlik verisi sanırsınız. Bu yüzden süreyi, görev sayısını ve odadaki kişi sayısını kısmak, çoğu zaman daha fazla ölçüm eklemekten daha çok bulgu kazandırır.