UX Ekiplerinde Groupthink: Uyumun Karara Ödettiği Bedel

Bir toplantıdan herkesin hemfikir olduğu hissiyle çıkmak iyi bir işaret gibi görünür. Çoğu zaman değildir. Grup düşüncesi tam olarak bunu üretir: itiraz edilmediği için doğru sanılan kararlar. UX ekiplerinde bunun bedeli, yanlış ekranın kullanıcıya çıkması oluyor.

Kavramın tam olarak söylediği şey

Grup düşüncesini 1972'de Irving Janis tanımladı ve dikkat çektiği nokta şuydu: kötü kararlar genelde çatışan değil, fazla uyumlu gruplardan çıkıyor. Mekanizma basit. Grup üyeleri kararın kendisini değil, grubun uyumunu korumaya çalışır; itiraz etmek uyumu bozacağı için itiraz edilmez, itiraz edilmediği için de karar doğrulanmış sayılır.

Burada anahtar ayrım şu: kimse bastırılmıyor. Susma kararını kişi kendisi veriyor. Bu yüzden grup düşüncesi baskıcı ekiplerde değil, birbirini seven ekiplerde daha sık görülür.

Dört belirti

Janis'in listesi uzun ama pratikte ilk fark edilenler bunlar:

• Kolektif rasyonelleştirme: Uyarılar tartışılmaz, gerekçelendirilerek hafifletilir. Onu sonra hallederiz cümlesi bunun standart hali.
• Oybirliği yanılsaması: Susan herkes hemfikir sayılır. On kişilik toplantıda üç kişi konuşmuşsa oybirliği yok, üç kişinin görüşü var.
• Öz sansür: İtirazı olan kişi konuşmadan önce kendi kendini eler.
• Muhalife baskı: Farklı düşünen kişi ikna edilmesi gereken bir engel gibi ele alınır, bilgi kaynağı gibi değil.

Birlikte fikir üretmek neden az fikir üretir

Beyin fırtınası, grup düşüncesinin panzehiri sanılır. Araştırma tersini söylüyor: aynı sayıda kişi önce tek başına fikir üretip sonra havuzda birleştirdiğinde, doğrudan birlikte çalışan gruba göre hem daha fazla hem daha farklı fikir çıkıyor. Bu bulgu 1950'lerden bu yana tekrar tekrar doğrulandı.

Sebebi iki tane. Grupta aynı anda tek kişi konuşur, sıranı beklerken kendi fikrini unutursun ya da o arada duyduğun fikre benzetirsin. İkincisi, ilk söylenen fikir odayı çıpalar; sonrasında gelen her öneri farkında olmadan onun etrafında döner.

Uygulaması ucuz. Fikir üretimini beş dakikalık sessiz bireysel yazımla başlat, sonra herkes kendi listesini okusun. Kolaylaştırıcı en son konuşsun, çünkü odadaki en kıdemli sesin ilk fikri en ağır çıpadır.

Dot voting sorunu çözmez, biçim değiştirir

Nokta oylaması grup baskısını azaltmak için önerilir ama açık ve sırayla yapıldığında tam da azaltması beklenen şeyi üretir. İlk yapıştırılan noktaları gören kişi, kalan noktalarını çoğunluğun toplandığı yere koyar. Ortaya çıkan tablo grubun tercihi değil, ilk üç kişinin tercihinin büyütülmüş hali olur.

Oylamanın işe yaraması için eşzamanlı ya da görmeden yapılması gerekiyor. Herkes oyunu ayrı ayrı verir, sonuç birlikte açılır. Bu tek değişiklik, yöntemi süs olmaktan çıkarıp gerçek bir sinyale çevirir.

Araştırmada ve uzaktan çalışmada

Odak gruplarında güçlü karakterli bir katılımcı diğerlerinin cevaplarını dakikalar içinde kendine yaklaştırır. Katılımcıları homojen seçmek bunu gizler, çeşitlendirmek görünür kılar. Bu yüzden aynı soruyu birebir görüşmeyle de sormak gerekir; grup içinde söylenen ile tek başına söylenen arasındaki fark, bulgunun kendisidir.

Çevrimiçi toplantılarda sorun daha sinsi. Sessiz kalan kişi ekranda hiç görünmez, konuşan kişi tüm alanı kaplar. Anonim form ya da anketle toplanan geri bildirim, toplantıdan çıkan tabloyu düzenli olarak yalanlıyor.

Karar odada bitmiyor

Grup düşüncesinin en pahalı hali, tasarım kararının uygulama maliyeti hiç sorulmadan onaylanması. Bir projede toplantıda kimsenin itiraz etmediği akıllı varsayılan fikrinin, koda inince üç ayrı servisin senkron çalışmasını gerektirdiğini iş başladıktan sonra gördük.

Bunun önlemi ayrı bir toplantı değil, karar anında sorulan tek bir soru: bu kararı geri almanın maliyeti ne? Cevabı bir gün olan kararı tartışmaya harcanan yarım saat israf. Cevabı iki ay olan kararda ise oybirliği rahatlatıcı değil, uyarıcı olmalı. Uyum, karar zorlaştıkça artıyorsa grup düşünmüyor, anlaşıyor demektir.