Ucuz Kullanılabilirlik Testi: Az Kullanıcıyla Çok Sorun Bulmak

Kullanılabilirlik testinin pahalı olduğu fikri, laboratuvar kurulumu ve göz izleme cihazı görmüş insanların bıraktığı bir izlenim. Jakob Nielsen'in discount usability engineering dediği yaklaşım bunun tersini savunur: üç basit yöntemle, bir öğleden sonrada, arayüzün ciddi sorunlarının büyük kısmını bulabilirsiniz. Yöntemler kağıt prototip, sesli düşünme oturumu ve sezgisel değerlendirme. Üçü de ekipman değil disiplin ister.

Senaryo prototipi: arayüzü daraltın

Tüm arayüzü maketlemeye kalkmayın. Bir senaryo seçin, o senaryonun geçtiği ekranları çizin, gerisini boş bırakın. Yatayda daraltma, ekran sayısını kısar; dikeyde daraltma, seçtiğiniz birkaç ekranı gerçeğe yakın detayda kurar. İkisini aynı anda yapmaya çalışmak çoğu maketin bitmeme sebebidir.

Kağıt burada dijital araçtan hızlıdır, çünkü test sırasında değiştirebilirsiniz. Kullanıcı bir düğmeyi bulamadıysa oturumun ortasında düğmeyi kesip başka yere yapıştırın, sonraki kullanıcıyla o hâlini deneyin. Bu esnekliği hiçbir tıklanabilir prototip aracı vermiyor.

Sesli düşünme oturumu

Üç beş kullanıcı çağırın, görevi verin, konuşurken susmalarına izin vermeyin. Yorum istemeyin, ne yaptıklarını ve ne beklediklerini duymak istiyorsunuz. “Bu tasarımı beğendiniz mi?” sorusunun cevabı çöptür, “şimdi ne olmasını bekliyorsunuz?” sorusununki değil.

Oturumları videoya almam. Kurulum, izin, dosya aktarımı ve sonradan izleme, oturumun kendisinden uzun sürüyor ve elinizdeki bilgiyi artırmıyor. Not defteri yeterli, iki kişi katılıyorsa biri görevi yürütür biri yazar.

Beş kullanıcı kuralı nerede kırılır

Az sayıda kullanıcının sorunların çoğunu bulacağı iddiası, herkesin aynı sorunla karşılaşma olasılığının birbirinden bağımsız ve yakın olduğu varsayımına dayanır. Tek tip kullanıcısı olan bir arayüzde bu varsayım tutar. Rolleri ayrışan bir üründe tutmaz: yöneticinin gördüğü ekranla saha kullanıcısının gördüğü ekran farklıysa, beş kişi toplamda değil her rol için beş kişidir. Bunu atlayan ekipler bir rolün sorunlarını dört kez bulur, diğer rolünkini hiç.

Sezgisel değerlendirme

Binlerce maddelik arayüz rehberlerini kimse okumuyor. On maddelik bir liste okunuyor. Nielsen'in on kullanılabilirlik ilkesi üzerinden arayüzü tek tek gezin, her ihlali not edin. Tek kişi bunu yaparsa bulguların yarısını kaçırır, bu yüzden en az iki üç kişi bağımsız gezsin ve listeler sonradan birleştirilsin. Birlikte gezmek işe yaramaz, ilk konuşan diğerlerinin dikkatini kendi bulgusuna kilitler.

Değerlendiriciler kullanıcı olmak zorunda değil ama arayüzün ne yapması gerektiğini bilmek zorunda. Alan bilgisi olmayan biri iş kuralı hatasını kullanılabilirlik hatası sanar.

Bulguları sıralarken maliyeti hesaba katın

Test sonrası elinizde otuz maddelik bir liste olur ve hepsi düzeltilmez. Sık karşılaşılan ve kullanıcıyı durduran sorunlar başa gider, tek kişinin bir kez takıldığı kozmetik sorunlar sona.

Sıralamaya bir üçüncü eksen daha eklemek gerekiyor: düzeltmenin nereye dokunduğu. “Hata mesajı anlaşılmıyor” bulgusu kulağa yarım saatlik iş gibi gelir, ama o metin veri katmanından geliyorsa ve on ekranda paylaşılıyorsa yarım gündür. Buna karşılık düğme sırasının değişmesi genelde tek şablon dosyasıdır. Bulguları geliştiriciyle birlikte etiketlemek, iki gün sonra “bunların hiçbiri yetişmez” denip listenin tamamen rafa kalkmasını engelliyor.

Nereden başlanır

Sürecin kurumsallaşması kendiliğinden olmuyor, ilk turun somut bir şey göstermesiyle oluyor. O yüzden ilk turu küçük tutun: tek senaryo, kağıt maket, üç kullanıcı, iki değerlendirici. Çıkan üç sorunu düzeltip aynı görevi tekrar ölçün. İkinci turda tamamlanma süresi düştüyse bir sonraki test için kimseyi ikna etmeniz gerekmez.