Grup İdeasyonunda Asıl Darboğaz: Konuşma Sırası
Bir odada on kişi, kırk beş dakika, hedef bol fikir. Ama konuşma sıraya girer: aynı anda yalnızca bir kişi anlatabilir. Grup ideasyonunda verimi düşüren şey çoğu zaman katılımcıların yaratıcılığı değil, bu basit darboğaz. İyi tarafı, çözüm de aynı yerde duruyor.
Önce aritmetik
Kırk beş dakikalık bir oturumda on kişi varsa, süre kusursuz bölüşülse bile kişi başına dört buçuk dakika düşer. Gerçekte açılış, ekran paylaşımı, araya giren sorular derken bu üç dakikaya iner. Üç dakikada kaç fikir anlatılır?
Konuyla ilgili yazıların çoğu iki tavsiyeyi yan yana koyar: "sayıya odaklanın" ve "herkese söz hakkı tanıyın". Aynı oturumda ikisi birden çalışmaz. Söz hakkı seri bir kaynak, grup büyüdükçe kişi başına düşen pay küçülür; dolayısıyla "daha çok fikir için odaya daha çok kişi al" sezgisi ters teper. On birinci katılımcı toplam fikir sayısını artırmaz, yalnızca herkesin payını kırpar.
Peki fikirler nerede üretilsin?
Yazıda. Yazmak paralel bir kaynak: on kişi aynı anda yazar, kimse sıra beklemez, kırk beş dakikanın tamamı herkese ait olur. Aynı oturumda konuşmaya ayrılan zaman da amacını değiştirir, fikir anlatmaya değil fikir seçmeye gider.
İşleyen düzen kabaca şu:
- Sorun tek cümleyle tahtaya yazılır, kimse yorum yapmaz.
- On dakika sessiz yazma. Herkes kendi listesini çıkarır, başkasının ekranına bakmaz.
- Listeler ortak bir yüzeye yapıştırılır, benzer olanlar kümelenir.
- Tartışma buradan başlar. Artık konuşulan şey kimin aklına ne geldiği değil, tahtada duran kümeler.
Sessiz turun süresi tartışmaya değer. Beş dakika herkesin ilk aklına geleni yazmasına yeter, ki o da genelde en bariz çözümdür. Asıl ilginç maddeler ikinci yarıda, insanın kendi listesini tekrar okuyup "bunun tersi olsa ne olurdu" diye sorduğu anda çıkıyor.
İlk söylenen fikrin ağırlığı
Grup düşüncesi çoğu zaman uyum baskısı diye anlatılır, oysa oturumlarda daha sık görüleni çapa etkisi. Sözlü bir turda ilk konuşan kişi sorunu nasıl çerçevelediyse, sonraki sekiz kişi o çerçevenin içinde varyasyon üretir. Kimse kimseye uymaya çalışmaz; sadece ilk duyulan cümle herkesin arama alanını daraltmıştır.
Sessiz yazma bunu kökten çözüyor, çünkü çapa atılmadan önce herkesin listesi zaten oluşmuş oluyor. Hiyerarşi baskısı da aynı kanaldan hafifliyor: kıdemli birinin önce konuşması, kâğıt üzerinde kimsenin fikrini geri çekmesine yol açmıyor.
Moderatörün asıl işi
Fasilitatörden beklenen genelde "tartışmayı yönetmek" diye tarif edilir. Daha yararlı tarif şu: yazıyı yönetmek. Süreyi tutar, sessiz turda soru sormayı engeller, kümeleme sırasında birbirinin aynısı olan maddeleri birleştirir ve değerlendirme aşaması gelmeden önce kimsenin "bu zaten yapılamaz" demesine izin vermez.
Gündem dışı fikirler için ayrı bir sütun açmak da bu işin parçası. Kaybolmazlar, oturumu da dağıtmazlar.
Çeşitlilik nereden gelir
Farklı disiplinlerden katılım tavsiyesi doğru ama eksik anlatılıyor. Bir arayüz fikrinin değeri, onu uygulayacak kişinin maliyetini söyleyebilmesiyle ortaya çıkar. Ekranda üç satırla çözülen bir düzeltmeyle veri modelini değiştiren bir öneri, tahtada aynı boyda yapışkan kâğıt olarak durur; farkı ancak kodu yazan biri odadayken görürsünüz. Bu yüzden geliştiriciyi ideasyona "nezaketen" değil, seçim aşamasında gerçekten lazım olduğu için çağırmak gerekiyor.
Isınma oyunları ve ortam düzenlemesi ise bu listenin en zayıf halkası (gördüğüm kadarıyla sonucu değiştiren şey oturumun yapısı, kahve makinesinin yakınlığı değil). Yine de uzaktan çalışan, birbirini yeni tanıyan bir ekipte ilk beş dakikalık ısınmanın sessiz tura geçişi kolaylaştırdığı doğru.
Oturum bitince
Bir ideasyon oturumunun çıktısı fikir listesi değil, bir sonraki hafta denenecek iki üç madde. Listeyi olduğu gibi bırakmak, katılımcılara "söylediklerimiz bir yere gitmiyor" dedirtir; ikinci oturuma katılım da o yüzden düşer. Kümelerden çıkan maddeleri kim, ne zaman deneyecek, bunu oturum kapanmadan yazın. Fikir üretme kültürü dediğimiz şey, büyük ölçüde bu son beş dakikanın tekrarlanmasından ibaret.