Discount Usability: Ucuz Yöntemler Nerede İşe Yarar, Nerede Yanıltır
Kullanılabilirlik çalışmasının pahalı olması gerekmediği otuz yıldır söyleniyor ve bu büyük ölçüde doğru. Ama ucuz yöntemlerin etrafında, asıl iddiadan daha iddialı bir folklor birikti: beş kullanıcı her şeyi bulur, kağıt prototip her şeyi test eder, sezgisel değerlendirme kullanıcı testinin yerini tutar. Yöntemler işe yarıyor, iddialar olduğu gibi değil.
“Beş kullanıcı yeter” cümlesinin altında ne var
Rakam havadan çıkmadı. Nielsen ve Landauer’in 1993’te önerdiği modelde bulunan sorunların oranı 1-(1-L)^n ile ilerler: L bir kullanıcının herhangi bir sorunu fark etme olasılığı, n katılımcı sayısıdır. L ortalama 0,31 alındığında beş kullanıcı sorunların yaklaşık yüzde 84’ünü ortaya çıkarır. Eğri beşten sonra yatar, onuncu katılımcı birincinin getirdiğinin yanında neredeyse hiçbir şey eklemez.
Varsayım şurada saklı: formül her kullanıcının her sorunu aynı olasılıkla bulduğunu kabul eder. Kitleniz tek parça değilse bu doğru değildir. İlk kez giren kullanıcıyla üç yıllık kullanıcı farklı yerlerde takılır, yönetici rolüyle sıradan üyenin gördüğü ekranlar zaten aynı değildir. Doğru okuma “beş kullanıcı” değil, “her belirgin kullanıcı grubu için beş kullanıcı”dır. Üç grubunuz varsa hesap on beş oturuma çıkar ve yöntemin ucuzluğu bir miktar erir.
İkinci sınır daha az konuşuluyor. Model sorun bulmayı anlatır, ölçmeyi değil. İki tasarım arasında görev süresi ya da hata oranı karşılaştıracaksanız beş kişilik bir örneklem size hiçbir şey söylemez, o iş için başka türlü kurulmuş bir çalışma gerekir.
Kağıt prototip neyi test eder, neyi etmez
Kağıt, akışı ve adlandırmayı sınamakta gerçekten hızlıdır. Kullanıcı ekranı görür, basacağı yeri parmağıyla gösterir, siz bir sonraki kağıdı koyarsınız. Bir öğleden sonrada üç ayrı akış eleyebilirsiniz, aynı üç akışı kodlamanın yanında bu bedavadır.
Sessiz kaldığı yer veri ve zaman. Kağıtta “şehir seçin” tek satırdır, üründe 81 seçenekli, aramasız, mobilde ekranın yarısını kaplayan bir açılır listedir. Kağıt prototip gecikmeyi, boş durumları, uzayan listeleri, hata dönen formları göstermez. Bunlar “tasarımın değil uygulamanın sorunu” diye geçiştirilir, oysa kullanıcı için ikisi aynı şeydir. Kağıtta doğrulanmış bir akışı, gerçek veriyle çalışan tıklanabilir bir sürümle bir kez daha test edin.
Sezgisel değerlendirme ucuz, ama uzman ister
Bir arayüzü yerleşik ilkelere göre gözden geçirmek, katılımcı bulmaya göre çok daha az zaman alır. Sistem durumunu gösteriyor mu, kullanıcının dilini mi konuşuyor, geri dönüş yolu var mı, hata mesajı ne yapılacağını söylüyor mu. Tek bir değerlendiricinin gördüğü sınırlıdır, üç ila beş kişi ayrı ayrı bakıp bulgularını birleştirdiğinde kapsam belirgin biçimde genişler.
Bunun kullanıcı testinin yerine geçtiği iddiası yanlış. Uzmanın “bu buton belirsiz” demesiyle kullanıcının o butonu bulamaması aynı kanıt değildir, ilki bir tahmin, ikincisi bir gözlem. İkisinden birini seçmek zorundaysanız kullanıcı testini seçin. Sezgisel değerlendirmenin yeri öncesidir: bariz hataları ayıklar, oturumların kısıtlı dakikalarını daha zor sorulara bırakır.
“Az test hiç yoktan iyidir” doğru değil
Bu cümle hem yazılarda hem toplantılarda çok geçiyor. Yanlış kitleyle yapılan, yönlendirici sorularla yürütülen bir oturum bilgi üretmez, yanlış bir güven üretir. Yanlış güven veri yokluğundan pahalıdır, çünkü artık kimse o kararı tartışmaz. En yaygın hali ekibin kendi üyeleriyle oturup “test ettik” demesidir; ürünü yapan kişi, ürünü ilk kez gören kişinin takıldığı yerde takılmaz.
Ucuzluk katılımcı sayısındadır, özensizlikte değil.
Beş oturumluk bir tur nasıl kurulur
- Sınamak istediğiniz tek soruyu yazın. “Arayüz nasıl olmuş” bir soru değildir, “kullanıcı faturasını yardım almadan indirebiliyor mu” sorudur.
- O soruyu kapsayan en kısa prototipi hazırlayın, kağıt ya da tıklanabilir olması fark etmez.
- Hedef gruptan beş kişi bulun. Birbirinden belirgin şekilde ayrılan birden fazla grubunuz varsa her biri için ayrı beş kişi.
- Görevi verin, sesli düşünmelerini isteyin, siz susun. Oturum başına yirmi dakika yeter.
- Her oturumdan sonra üç satır not çıkarın. Beşinci bittiğinde tekrarlayan sorunları düzeltin ve turu yeniden kurun.
Kaynak