İkon Kullanılabilirlik Testi: Hangi Test, Hangi Aşamada
İkonun işe yaradığını söylemek dört ayrı soruya cevap vermek demek: bulunabiliyor mu, ne olduğu anlaşılıyor mu, tıklayınca ne geleceği tahmin edilebiliyor mu, bakması hoş mu. Dördü aynı oturumda ölçülmez. Üstelik çoğu rehberin önerdiği sıra, yani işe görsel beğeniyi yoklamakla başlamak, en pahalı yol.
Dört kriter birbirinin yerine geçmez
Bulunabilirlik ikonun arayüzde fark edilmesi, tanınabilirlik ne olduğunun anlaşılması, bilgi kokusu tıklamadan sonrasının tahmin edilebilmesi, çekicilik de görsel beğeni. Bir ikon tanınabilir olup bulunabilir olmayabilir: çöp kutusu ikonunu herkes bilir, menünün üçüncü katmanına koyarsanız kimse bulamaz. Tersi de olur; dikkat çeken ama ne yaptığı belirsiz bir ikon ilk tıklamayı alır, sonra kullanıcı geri döner.
Pratik sonuç: her testi tek kriter üzerine kurun. “Bu ikon nasıl?” sorusuna alınan cevap neredeyse her zaman çekicilik hakkındadır, çünkü insanın en kolay cevap verdiği soru o.
Bulunabilirlik yalnızca bağlam içinde ölçülür
Katılımcıya gerçek bir görev verin (dosyayı kaydet, siparişi iptal et), ekranı kendi düzeniyle gösterin, bulma süresini ve ilk tıklamanın nereye gittiğini kaydedin. İkonu tek başına gösterip “bunu bulur muydunuz” diye sormak bu kriteri ölçmez.
Laboratuvar şart değil. Görev başlangıcından sonraki ilk tıklamayı loglamak çoğu üründe birkaç satırlık iş ve on kişilik bir oturumdan kat kat fazla veri verir. Yanlış hedefe giden tıklamaların dağılımı, ikonun hangi işlevle karıştırıldığını da söyler.
Tanınabilirlik testinin sonucunu fazla ciddiye almayın
İkonu çıplak gösterip “sizce bu ne?” diye sormak, ikona gerçek hayatta hiç verilmeyen bir sınav. Üretimde ikonun yanında etiket, belli bir konum ve komşu ikonlar var. Etiketiyle birlikte sevk edeceğiniz bir ikonun bağlamsız testte düşük skor almasının maliyeti düşüktür.
Bu testi karar aracı değil eleme aracı olarak kullanın: cevapların amaçlanan işlevle taban tabana zıt çıktığı ikonları (e-ticaret sitesindeki valiz ikonuna “tatil” denmesi gibi) listeden çıkarın, kalanları bağlam içinde yarıştırın.
Bilgi kokusu: soru “ne bu” değil, “ne olacak”
Bilgi kokusu testinde kullanıcıya biraz bağlam verilir ve ikona tıklayınca ne beklediği sorulur. Fark ince ama belirleyici: tanınabilirlik ikonun adını, bilgi kokusu ikonun sonucunu ölçer. Valiz ikonunu “bavul” diye doğru adlandıran kullanıcı, tıklayınca seyahat kategorisi mi sipariş takibi mi geleceğini bilmiyorsa o ikon işini yapmıyor.
Konsept aşamasında en erken uygulanabilecek test bu. Prototip gerekmez; iki satır bağlam ve bir görsel yeter.
Çekicilik testi en sona kalır
Yaygın tavsiye, uygulama aşamasına çekicilik testleriyle başlamak. Tersini yapın. Tanınabilirlik ya da bilgi kokusu yüzünden ikonu yeniden çizdiğinizde önceden toplanmış estetik puanları çöp olur, çünkü puanlanan şey artık ekranda değil. Görsel beğeniyi işlevsel sorular kapandıktan sonra ölçün.
Ölçüm yönteminin kendisi de maliyet üretir. İkonları ikili karşılaştırmayla sıralamak cazip görünür, ama karşılaştırma sayısı n(n-1)/2 ile büyür: on ikonluk bir set 45 karşılaştırma, on iki ikonluk set 66 karşılaştırma demek. Katılımcı yirminciden sonra dikkatini kaybeder, sonrası gürültü. Bunun yerine seti bir arada gösterip en beğenileni ve en az beğenileni seçtirin; soru sayısı set büyüdükçe şişmez ve aile içindeki uyumsuz üyeyi doğrudan görürsünüz (1-7 puanlamaların tasarım kararına katkısını zayıf buluyorum, ortalamalar hep 4 ile 5 arasına yığılıyor).
Canlıda ne ölçülür
A/B testi ikon seçiminde kullanılabilir, ama eşiği yüksek: iki varyant arasındaki fark genelde küçük olduğu için anlamlı sonuç ciddi trafik ister. Günde birkaç yüz görüntülenme alan bir ekranda ikon varyantı denemek, sonucunu okuyamayacağınız bir test kurmaktır.
Daha ucuz sinyaller var: ikonun bulunduğu akışta geri dönme oranı, ikona tıkladıktan hemen sonra çıkanların yüzdesi, destek kayıtlarında o işlevin hangi kelimeyle anıldığı. Kullanıcılar bir işlevi sizin ikonunuzla değil kendi kelimeleriyle tarif ediyorsa, ikon o kelimeye yakın bir şey göstermiyor.
Soruyu kurma biçimi sonucu belirler
Yanlı soru testi bozar. “Bu kaydet ikonu anlaşılır mı?” diye soran kişi cevabı sorunun içine koymuştur. İşlevin adını söylemeden sorun, aynı ikonu farklı ifadelerle farklı gruplara tekrar sorun, ilk gruptan gelen cevabı ikinci grubun sorusuna sızdırmayın. Testi tekrarlamanın maliyeti, yanlış ikonla sevk edilmiş bir ekranı sonradan düzeltmenin maliyetinin yanında küçük kalır.