Komut Adları ve Kısayol Tuşları İçin UI Metni Kararları

Komut adları arayüzün en kısa metinleri, en çok okunanları da onlar. Yaygın tavsiye üç maddeye iner: kısa olsun, eylem bildirsin, tutarlı olsun. Üçü de doğru, üçü de olduğu gibi uygulandığında yanlış yerlere götürüyor. Aşağıda bu kuralların nerede çatladığına ve bir kısayolun arayüz kodunda neye mal olduğuna bakıyorum.

Kısalık kuralının ölçtüğü şey yanlış

"En fazla iki üç kelime" tavsiyesi kelime sayar, oysa sorun uzunluk değil ayırt edilebilirlik. Menüde alt alta duran "Kaydet" ve "Farklı Kaydet" iki kelimeyi geçmez ama acele eden kullanıcı ikisini karıştırır; "Değişiklikleri Kopyaya Kaydet" daha uzundur ve karıştırılmaz.

Kelime sayısının gerçekten işe yaradığı tek yer sabit genişlikli düğmeler, orada da asıl mesele çeviri. Aynı komut dilden dile farklı yer kaplar: "Undo" ile "Geri al" birbirine yakın dururken "Sign out" ile "Oturumu kapat" arasında iki katına yakın fark var. Ben bunu genelde arayüzü en uzun çeviriyle test ederek çözerim; tasarımı İngilizce metinle onaylamak, taşmayı kullanıcıya keşfettirmek demek.

Jenerik onaylara gelince, "Tamam" gerçekten zayıf bir etiket, ama nedeni jenerik olması değil. Kullanıcı diyaloğun metnini okumadan düğmeye bakar; "Sil" veya "Kaydetmeden Çık" yazan düğme, metni atlayan kullanıcıya bile ne olacağını söyler.

Eylem mi durum mu, tavsiyenin çeliştiği yer

Rehberlerin çoğu iki şeyi arka arkaya söyler: komut, tıklandığında ne olacağını anlatsın (müzik çalarken düğmede "Duraklat" yazsın) ve görünüm değişikliklerinde sıfat kullanılsın ("Kalın", "İtalik"). Bu ikisi aynı anda geçerli olamaz. "Kalın" düğmesi de bir eylemdir ama etiketi eylemi değil durumu söyler.

Ayrım fiil ile sıfat arasında değil, kontrolün durumunu metin dışında gösterip gösteremediğinde. Basılı kaldığı görülen, seçili hali renkle belli olan bir kontrol durum adı taşıyabilir; durumu yalnızca kendi metninden okunan bir kontrol eylem adı taşımak zorundadır. Ekran okuyucu tarafında da aynı çizgi geçerli: aria-pressed tanımlı bir düğme durumunu zaten kendisi bildirir, etiketin bunu ikinci kez söylemesi kullanıcıya çelişkili bilgi verir.

Bu yüzden çalar düğmesi tartışması aslında hiç çözülmedi. Simgeli, tek başına duran bir çalar düğmesi eylem adı taşımalı; iki durumu da aynı anda gösteren, kaydırmalı bir kontrol durum adı taşıyabilir.

Üç noktanın verdiği söz

Üç nokta "devamı var" demek değil, "bu komut hemen çalışmayacak, önce senden bir şey isteyeceğim" demek. Onay diyaloğu bu tanıma girmez, çünkü onay ek bilgi değildir: "Sil…" yazmak kullanıcıya yanlış söz verir. Buna karşılık "Farklı Kaydet…" doğrudur, kullanıcıdan dosya adı beklersiniz.

Küçük bir teknik not: tek karakterlik üç nokta (…) ile arka arkaya yazılmış üç ayrı nokta aynı şey değil. İkincisi satır sonunda bölünebiliyor ve ekran okuyucular ikisini farklı seslendiriyor.

Hangi komut kısayolu hak eder

"Kısayollar verimliliği artırır" cümlesi, komut yeterince sık kullanılıyorsa doğru. Ayda bir kullanılan bir komuta atanan kısayol öğrenilmez, ama tuş kombinasyonunu tüketir, sonra o kombinasyonu gerçekten sık kullanılan bir komuta veremezsiniz. Klavyede yer sınırlı, yani kısayol listesi bir öncelik listesidir.

Doğru sıra şu: önce hangi komutların gerçekten sık çağrıldığını ölçün, kısayolu ilk beşe verin. Ölçüm yoksa liste tahmindir ve tahminler genelde geliştiricinin kendi kullanımını yansıtır. Ctrl+S, Ctrl+C, Ctrl+Z gibi yerleşik kombinasyonlar ise tartışma konusu bile değil, hiçbir gerekçeyle başka bir işleve bağlanmaz.

Kısayolun arayüzdeki maliyeti

• Tek tuşlu kısayollar (arama için eğik çizgi, listede gezinmek için j ve k) metin alanına yazarken tetiklenir. Her dinleyicinin odaktaki elemanın input, textarea ya da düzenlenebilir bir alan olup olmadığını kontrol etmesi gerekir. Bu kontrolü tek bir yerde toplamazsanız, üçüncü kısayolda birinde unutulur.
• Web'de Ctrl kombinasyonlarının çoğu tarayıcıya ait. Ctrl+T veya Ctrl+W'yi ele geçirmeye çalışmak ya hiç çalışmaz ya da kullanıcının beklediği şeyi bozar.
• Mac ve Windows eşlemesini tek bir tanımdan üretin, etiketi de aynı tanımdan yazdırın. İki ayrı listede tutulan kısayol tablosu er geç birbirinden ayrılır ve menüde yazan tuş, çalışan tuş olmaktan çıkar.
• Kısayolu menü öğesinin yanında göstermek, ayrı bir yardım sayfası hazırlamaktan daha çok öğretir. Yardım sayfası ikinci sırada gelir, birinci sırada değil.

Erişilebilirlik tarafında tek tuşlu kısayolların ayrı bir yükümlülüğü var: ekran okuyucular ve konuşma tanıma yazılımları da tek karakterli komutlar kullanıyor, çakışma kaçınılmaz. WCAG 2.1'in 2.1.4 ölçütü tam olarak bunu düzenliyor ve karakter tuşu kısayolları için kapatma, yeniden atama ya da yalnızca odaklıyken çalışma seçeneklerinden birini şart koşuyor. Yani tek tuşlu kısayol koyuyorsanız ayarlar ekranına da bir satır eklemeyi baştan hesaba katın.