Masaüstünde Yatay Kaydırma: Fare, Trackpad ve Görünmeyen İçerik

Masaüstünde yatay kaydırma, mobilden ödünç alınmış bir hareket. Parmak yana kayar, fare kaymaz: tekerleği olan bir farede yatay eksenin doğrudan karşılığı yoktur. Yatayı tamamen yasaklamak gerekmiyor ama nerede işe yaradığı büyük ölçüde kullanıcının elindeki cihaza bağlı, bu ayrım da çoğu tasarımda atlanıyor.

Sorun tasarımda değil, girdi cihazında

Dikey kaydırma, her girdi cihazında karşılığı olan tek harekettir: tekerlek, trackpad, Page Down, boşluk tuşu, kaydırma çubuğu. Yatayda bu listenin neredeyse tamamı düşer. Trackpad kullanan biri iki parmağını yana kaydırır ve zorlandığını fark bile etmez. Tekerlekli fare kullanan biri içinse iki yol kalır: Shift tuşunu basılı tutup tekerleği çevirmek ya da kaydırma çubuğunu sürüklemek.

Shift+tekerlek bir klavye kısayolu ve kısayolu bilen kullanıcı azınlıkta. Geriye kaydırma çubuğu kalıyor, orada da ikinci bir tuzak var: macOS'ta kaydırma çubukları varsayılan ayarda yalnızca kaydırma sırasında beliriyor, duran bir sayfada görünmüyor. Yani içeriğin yanda devam ettiğini anlatacak en güçlü işaret, kullanıcı kaydırmaya başlamadan önce ekranda yok. İpucunu görmek için kaydırmayı denemesi, denemek içinse ipucunu görmesi gerekiyor.

Nielsen Norman Group'un masaüstü testlerinde tekrar eden bulgu da bu yönde: katılımcılar yatayda içerik olduğunu genellikle fark etmiyor, fark ettiklerinde de orada ne olduğunu kestiremedikleri için kaydırmaya isteksiz davranıyor.

Yatayda ne durabilir, ne duramaz

Ayrım tek soruya iniyor: kullanıcı o içeriğin varlığını hiç bilmeden sayfadan çıkarsa bir şey kaybeder mi?

Ürün görselleri, logo şeridi, benzer yazılar kutusu, tamamlayıcı bir galeri: bunlar gözden kaçarsa sayfanın işi yine görülür. Fiyat tablosunun sütunları, hizmet listesi, çok adımlı bir formun adımları, ana sayfadaki değer önerisi: bunlar yatayda saklandığında sayfa işlevini kaybeder.

Fiyat tablosu iyi bir sınır örneği. Dar ekranda tabloyu yatay kaydırılabilir yapmak yaygın ve makul bir çözüm, ama karşılaştırmanın kendisi eşzamanlı görmeyi gerektirir; ikinci sütuna kayan kullanıcı birincisinde ne yazdığını hatırlamak zorunda kalır, yani karşılaştırma işini belleğe devretmiş olursunuz. Masaüstünde ekran zaten genişken aynı düzeni oraya taşımak çözdüğünden fazla sorun üretir. Sütunlar sığmıyorsa mesele kaydırmada değil, sütun sayısındadır.

Kaydırılabilirliği kırpma anlatır, ok değil

Bir şeridin devam ettiğini göstermenin en güvenilir yolu, kenarda yarım bir öğe bırakmak. Beşinci kart ekranın kenarında yarıya kesilmişse başka gösterge gerekmez. Tam oturan dört kart ise yanında bir şey olduğunu ima etmez, kaç tane ok koyarsanız koyun.

Yalnızca imleç üzerine gelince beliren oklar bu işi hiç görmez: kullanıcının önce imleci oraya götürmesi, götürmesi için de orada bir şey olduğunu bilmesi gerekir. Kaydırma bitince kaybolan ilerleme çubukları için de aynısı geçerli. Oklar ve noktalar kalsın, ama sürekli görünür ve tıklanabilir olsunlar; onlar keşif ipucu değil, farenin yatayda kullanabileceği tek doğrudan kontroldür.

Kaydırılabilir kutu klavyeye de açık olmalı

Kaydırılabilir bir alan, klavyeyle gezen biri için varsayılan olarak erişilebilir değildir. İçeride odaklanacak bir bağlantı ya da düğme yoksa kutuya sekme tuşuyla girilemez, girilemeyen kutu ok tuşlarıyla kaydırılamaz. Tarayıcılar son sürümlerde bu konuda iyileşti ama davranış sürümden sürüme değişiyor, o yüzden tek garantili yol kutuyu kendiniz odaklanabilir yapmak:

<div class="seri" tabindex="0" role="group" aria-label="Ürün görselleri">

Kaydırmanın kendisi için üçüncü parti bir carousel paketi çekme. overflow-x: auto ile scroll-snap-type: x mandatory, öğelerde de scroll-snap-align: start işi görür; geriye yazılacak tek şey okların scrollBy çağrısı kalır. Hazır paketler aynı davranışı çoğu zaman kendi odak yönetimini araya sokarak verir ve az önceki tabindex düzenini sessizce bozar.

Karar sırası da bu yüzden şöyle olmalı: önce içeriğin isteğe bağlı olup olmadığına bak, ancak ondan sonra şeridi fareyle, klavyeyle ve trackpad'le ayrı ayrı dene. Üçünde de rahat çalışmıyorsa eksik olan kullanıcının alışkanlığı değildir.