Web Tasarımında Sol Taraf Kuralı ve Sınırları
Ekranın sol yarısına daha çok bakıldığı bulgusu, web tasarımında en sık tekrarlanan tavsiyelerden birinin dayanağı. Bulgunun kendisi gerçek. Ölçüldüğü koşullar ise tavsiyeye taşınırken yolda kayboluyor: masaüstü ekran, sabit genişlikli ve zaten sola hizalanmış sayfalar, soldan sağa okunan diller.
Rakam nereden geliyor
Nielsen Norman Group'un göz izleme çalışması, kullanıcıların bakış süresinin yaklaşık yüzde 80'ini sayfanın sol yarısında geçirdiğini bulmuştu (Horizontal Attention Leans Left). Rakam bolca alıntılanıyor, ölçümün koşulları pek alıntılanmıyor. Çalışmanın yapıldığı dönemde tipik sayfa 960 piksel genişliğinde, sola hizalı bir ızgaraydı; gezinme solda, logo solda, metin bloğu solda başlıyordu.
Dikkat sola gitmiyor, içeriğe gidiyor
Peki aynı ölçümü ortalanmış, tam genişlikte bir düzende yapsaydık ne çıkardı? Göz bilgi olan yere gider. Sol yarıda daha uzun kalınmasının bir kısmı, o dönem içeriğin sol yarıda durmasından geliyor. Bulguyu evrensel bir görme yasası gibi okumak, ölçümün kendi düzenini yasaya terfi ettirmek olur.
İkinci sorun, bakış süresinin bir başarı ölçüsü olmaması. En uzun bakılan bölge en iyi anlaşılan bölge değildir; karmaşık bir tabloda uzun bakış çoğu zaman anlaşılmadığının işaretidir. Yerleşim kararını doğrudan tıklama, tamamlama ya da hata oranıyla eşleştirmek gerekir.
Mobilde bölünme yatay değil
Klasik tavsiyenin kendi içinde bir çelişkisi var: aynı metin hem kritik içeriği sola koy hem responsive kal diyor. Tek kolona inen bir düzende sol yarı diye bir şey kalmaz, her blok tüm genişliği kaplar. Mobilde anlamlı bölünme yukarı ile aşağı arasındadır, bir de baş parmağın rahat ulaştığı alt bant vardır. Sol kuralı mobilde yanlış değil, tanımsız. Trafiğinizin çoğunluğu telefondan geliyorsa bu kuralın kapsadığı alan sandığınızdan çok daha dar.
Sağdan sola yazılan arayüzler
Arapça veya İbranice bir arayüzde örüntünün tamamı aynalanır: birincil eylem sağ üstte beklenir, ilerleme soldan sağa değil sağdan sola akar. Bunu tasarım kararı olarak tartışmak yerine uygulama tarafında çözmek daha ucuz. Yerleşimi margin-left, padding-right, text-align: left gibi fiziksel özelliklere bağlarsanız her ekranı elle çevirmek zorunda kalırsınız; margin-inline-start, padding-inline-end ve text-align: start kullanırsanız kök elemandaki dir değerini rtl yapmak düzeni tek başına aynalar. Fark, RTL desteğini sonradan eklerken bir kerede fatura olarak gelir.
Kural ne zaman işe yarıyor
Dar haliyle hâlâ geçerli: soldan sağa okunan bir dilde, masaüstünde, sola hizalı bir düzende gezinme ve birincil eylem sol üst bölgede aranır, oraya alışılmadık bir şey koymak kullanıcıyı yavaşlatır. Geleneksel yerleşimi korumanın değeri de burada, estetikte değil, kullanıcının başka sitelerde biriktirdiği beklentiyi boşa harcamamakta.
Bunun ötesinde genelde ölçerek çözerim: sayfaya birkaç satırlık tıklama kaydı ve IntersectionObserver ile blok görünürlüğü ekleyip dağılımı o sayfa için çıkarmak, hazır göz izleme raporuna bakmaktan hem ucuz hem daha isabetli. On yıl önce başka bir sitede ölçülmüş bir ortalama, sizin sayfanızın kolon yapısını bilmiyor.