Bağlamsal Çöküş: Sosyal Ağlarda Tek Akış, Birden Çok İzleyici

Sosyal ağda paylaştığınız şeyi aynı anda anneniz, iş arkadaşınız ve lise sınıfınız görüyor. Gündelik hayatta bu üç grup ayrı odalarda durur, akışta tek bir odaya sıkışır. Bağlamsal çöküş denen bu durum en görünür hâlini gençlerde alıyor, ama sebebi kuşak farkı değil, arayüzün izleyici modeli.

Bağlamsal çöküş nasıl işliyor

Yüz yüze iletişimde kime ne söyleyeceğinizi ortam belirler. Aynı olayı iş yemeğinde başka, ev sofrasında başka anlatırsınız ve bunu düşünerek yapmazsınız, karşınızdaki grup zaten bellidir. Sosyal ağda bu bilgi kaybolur: tek bir kutuya yazarsınız, arkasında birbiriyle ilgisiz yüzlerce kişi vardır.

Sonuç, paylaşımın en tedbirli izleyiciye göre ayarlanmasıdır. Kullanıcı yazacağı şeyi işvereninin, akrabasının, eski arkadaşının okuyabileceğini varsayar ve geriye kimseyi rahatsız etmeyecek, çoğu zaman da hiçbir şey söylemeyen bir içerik kalır. Platformun içerik kalitesi düşerken kullanıcının paylaşma isteği de düşer.

Kullanıcılar bunu ayarla değil, hesapla çözüyor

Neredeyse her büyük platform bir izleyici seçici sunuyor: liste, çevre, yakın arkadaşlar, gizli hesap. Buna rağmen insanların yaptığı şey ayarları düzenlemek değil, ayrı hesap açmak. Bir hesap geniş çevreye, ikincisi dar bir gruba. Anlık kaybolan içeriğin tutmasının sebebi de aynı: paylaşımı silmek yerine, yanlış izleyicinin onu bulacağı zamanı kısaltıyorsunuz.

Bunu kullanıcı tembelliği saymam. Ayar tabanlı çözümün maliyeti yapısal olarak yanlış yerde duruyor.

İzleyici seçici neden yorucu

Bir çevre kurduğunuzda iş bitmiyor, orası ancak başlangıç. Her yeni kişi geldiğinde onu doğru gruba koymanız, her paylaşımda hangi grubun göreceğine karar vermeniz gerekiyor. Yani maliyet tek seferlik bir kurulum değil, kişi sayısı ve paylaşım sayısıyla birlikte büyüyen sürekli bir bakım işi. Google+ Circles bu fikrin en iddialı hâliydi ve tam bu yüzden tutmadı; insanlar çevreleri kurdu, sonra güncellemeyi bıraktı, sonra da güvenmediği bir sınıflandırmaya dayanarak paylaşım yapmaktan vazgeçti.

İkinci hesap ise tek karar. Kimin nerede olduğunu hatırlamanız gerekmez, hesabın kendisi izleyiciyi tanımlar. Kullanıcı burada daha zahmetli olanı değil, hata yapma ihtimali düşük olanı seçiyor.

Bir de kimsenin pek konuşmadığı taraf var: platformun tek kimlik istemek için ticari sebebi var, ayrılmış izleyici reklam hedeflemesini ve sosyal grafiği zayıflatıyor. Yani izleyici ayrımının hep yarım kalması sadece tasarım eksikliği değil (ürün tarafında çalışan herkes bu gerilimi bilir).

Tasarımcı için ne çıkıyor

Karmaşık gizlilik paneli yapmak yerine, ürünün doğal olarak birden çok bağlam taşıyıp taşımadığına bakın. Taşıyorsa çözüm ayar değil, ayrı alan: farklı hesap, farklı profil, farklı oda. Taşımıyorsa izleyici seçiciyi hiç koymayın, çünkü kullanılmayan bir kontrol kullanıcıya sahte bir güvenlik hissi veriyor.

Paylaşım ekranında izleyicinin kim olduğu yazıyla görünmeli, ayarlar sayfasının içine gömülü kalmamalı. Kullanıcı gönderiden önce "bunu 340 kişi görecek" cümlesini okuduğunda kararını buna göre veriyor, ayarı açıp kontrol etmesini beklemek gerçekçi değil.

Görünürlük kontrolünü sonradan eklemek de kolay bir iş değil. Arayüzdeki açılır menü işin küçük tarafı, asıl yük her sorguya "bu kaydı isteyen kişi görebilir mi" kontrolünün taşınmasıdır, bunu baştan kurmayan ekipler genellikle yarım bir çözümle yaşamayı seçiyor.

Kuşak meselesi kısmı

Bu davranışların gençlere özgü olduğunu düşünmek yanıltıcı. Genç kullanıcılar bu araçlarla erken karşılaştıkları için stratejilerini daha hızlı geliştirdi, o kadar. Aynı sıkışmayı iş hayatına sosyal ağlarla giren yetişkinler de yaşıyor, farkları ikinci bir hesap açmak yerine hiç paylaşmamayı seçmeleri. İkisi de aynı tasarım sorununa verilmiş cevap.