Bilgi Mimarisi Hataları: Kategori Yapısı ve Navigasyonda Ne Ters Gider
Bilgi mimarisi hataları tasarım hatası gibi görünmez. Site içi aramada artan sorgu sayısı, kategori sayfalarında düşen tıklama, destek kanalında tekrarlayan "bunu nerede buluyorum" sorusu olarak görünür. Çoğu listede on ayrı madde diye sıralanan sorunlar da aslında üç kökten çıkar: adlandırma, derinlik ve aidiyet.
Kategori adı ekibin değil, kullanıcının kelimesidir
Şirket içinde üretilen adlar kendi mantığında tutarlıdır. "Çözümler", "Ekosistem", "Platform" gibi başlıklar toplantıda anlaşılır, menüde anlaşılmaz. Kullanıcı bunların arkasında ne olduğunu ancak tıklayarak öğrenir, yani menü onun için bir tahmin oyununa döner.
Bunun testi kolay: kart sıralama. On beş kişiye içerik adlarını verip kendi gruplarını oluşturmalarını ve gruplara ad koymalarını istersiniz. Çıkan adlar sizinkilerle örtüşmüyorsa tartışılacak bir şey yok, sizinki yanlış. Marka sesi menüde değil, sayfa içeriğinde durur.
Derinlik ve genişlik arasındaki tercih matematiksel
Menü derinliği tasarım zevki değil, kapasite hesabıdır. Her seviyede 7 seçenek olan 3 katmanlı bir ağaç 343 sayfaya erişir; her seviyede 3 seçenek olan 5 katmanlı bir ağaç 243 sayfaya erişir ve kullanıcıya iki karar fazla verdirir. Aynı büyüklükteki içerik için sığ ve geniş yapı neredeyse her zaman daha iyidir.
Derinliğin asıl maliyeti karar sayısı değil, hatanın bileşik etkisidir. Beşinci seviyede yanlış dalda olduğunu fark eden kullanıcı tek adım geri gitmez, genellikle ana sayfaya döner ya da çıkar. İki seviyede yapılan hata ucuzdur, beş seviyede yapılan hata oturumu bitirir.
Bir içerik kaç kategoriye ait olabilir
Aynı ürünü beş kategoriye birden koymak katalogda zengin görünür, sistemde karar verilemez bir durum yaratır. Breadcrumb hangi yolu yazacağını bilemez, kanonik URL hangi ebeveyni göstereceğini bilemez, analitik tarafında da aynı sayfanın trafiği beş yola bölünür. Kullanıcı üç farklı yoldan aynı sayfaya varıp sitenin ne kadar büyük olduğunu kestiremez.
Her içeriğe tek bir kanonik ebeveyn ver, geri kalan ilişkileri etiketle kur. Breadcrumb ve kanonik URL o tek alandan üretilir, ek bir taksonomi katmanına gerek kalmaz. Filtreleme ihtiyacı varsa o zaten kategori değil, faset meselesidir ve kategori ağacına karışmamalıdır.
Kategori sayfası olmayan kategori kategori değildir
Menüden doğrudan alt sayfalara atlayan yapılarda kullanıcı bölümün kapsamını hiç görmez. Kategori açılış sayfası iki işi birden yapar: bölümün ne içerdiğini bir paragrafta söyler ve o bölümün en çok işe yarayan içeriklerini öne çıkarır. Arama motoru tarafındaki faydası da buradan gelir, ayrıca bir şey yapmaya gerek yok.
Navigasyon görünür, sabit ve sessiz olmalı
Masaüstünde hamburger menü arkasına saklanan gezinti, kullanıcının keşfetme ihtimalini ciddi biçimde düşürür. Görünmeyen seçenek yok sayılır. Aynı şekilde fare üzerine gelince kendiliğinden açılan, dönen ya da kayan menüler kullanıcıyı yavaşlatır: hedefe giderken istemeden açılan bir katman, kapatmak için ek hareket demektir.
Menü sabitlemek CSS tarafında birkaç satırlık iştir. Bu değişikliği "kaynak yok" diye erteleyen ekipte sorun kaynak değil, hangi bağlantıların ana menüde duracağına karar verememektir. Karar verilmediği sürece menü şişer.
Arama ile navigasyon aynı yüzeye bağlanır
Arama sonucundan gelen kullanıcı bağlamsız bir sayfaya düşer. Nerede olduğunu, o bölümde başka ne olduğunu ve bir üst seviyede ne bulunduğunu göremez. Sonuç sayfasında kategori kırılımı göstermek ve içerik sayfasında breadcrumb bulundurmak bu boşluğu kapatır.
Burada sık rastlanan bir çelişki var: aynı rehberler hem "navigasyon öğesi sayısını azaltın" der hem de breadcrumb, ilgili içerik bloğu, kategori kırılımı eklemeyi önerir. İkisi çelişmiyor, çünkü ölçüt öğe sayısı değil, yeni bir karar noktası açılıp açılmadığıdır. Breadcrumb karar istemez, konum bildirir. Üçüncü bir mega menü ya da sayfanın ortasında beliren ikinci bir gezinti şeridi karar ister, asıl yük odur.
Jargonun ve yapının testi ölçümle biter
Bilgi mimarisi tartışması genelde toplantıda fikir düzeyinde kalır ve en yüksek sesli kişinin tercihiyle biter. Ağaç testi bunu bitirir: kullanıcıya görsel tasarım olmadan yalnızca kategori ağacı verilir, "faturanı nereden indirirsin" gibi somut bir görev sorulur, hangi dala gittiği kaydedilir. Yanlış dalların nerede yoğunlaştığı doğrudan hangi kategorinin yanlış adlandırıldığını gösterir.
Yanına bakılacak iki veri daha var. Site içi arama sorguları kullanıcının hangi kelimeyi kullandığını bedavaya söyler; menüde o kelime yoksa menüyü değiştirmek için başka gerekçe aramaya gerek kalmaz. Search Console tarafında da kategori sayfalarının taranma ve tıklanma durumu, yapının makine tarafında da anlaşılıp anlaşılmadığını gösterir. Her ikisi de zaten toplanan veri, yorumlanması yeter.