Bulunabilirlik Sorununu Test Etmek: Dört Yöntem ve Ölçemedikleri
Sitede bir bölüm hiç ziyaret edilmiyorsa iki ihtimal var: kullanıcı o kategorinin ne anlama geldiğini çözemiyor ya da bağlantıyı hiç görmüyor. Birincisi bilgi mimarisi sorunu, ikincisi arayüz sorunu, çözümleri de birbirine benzemiyor. Hangisiyle uğraştığınızı tahminle ayıramazsınız; testlerin işi tam olarak bu ayrımı yapmak.
Bulunabilirlik ile keşfedilebilirlik aynı şey değil
Bulunabilirlik, kullanıcının aradığı şeye ulaşabilmesi. Keşfedilebilirlik, aramadığı ama işine yarayacak bir şeyle karşılaşması. Aradaki fark test tasarımını doğrudan belirliyor: birincisinde katılımcıya görev verirsiniz, ikincisinde veremezsiniz. Görevi verdiğiniz anda kullanıcı artık arıyordur ve ölçtüğünüz şey keşif olmaktan çıkar. Bu ayrımı aklınızın bir köşesinde tutun, yazının sonunda geri döneceğiz.
Ağaç testi: arayüzü denklemden çıkarır
Katılımcının önünde renk yok, buton yok, görsel hiyerarşi yok. Yalnızca kategori ve alt kategori adlarından oluşan çıplak bir liste var. Görev verilir, katılımcı dallarda ilerler.
Elinizde kalan, isimlendirme ve gruplamanın epeyce saf bir ölçümü. Tasarımın yardımı da köstekliği de devrede olmadığı için, bir kategori burada başarısızsa suçlayacak başka bir şey yok.
Üç sayıya bakılır: görev başarı oranı, ilk tıklamanın doğru dalda olup olmadığı, hedefe doğrudan mı yoksa geri dönüp dolaşarak mı ulaşıldığı. Bu üçünün birleşimi tek başına başarı oranından çok daha fazlasını söyler. İlk tıklama yüksek oranda doğru dalda ama başarı düşükse, üst kategori adınız çalışıyor demektir; sorun bir kat aşağıda, alt kırılımlardadır.
Kapalı kart gruplama: ad, içeriği taşıyor mu
Kategoriler sabit, içerik kartları katılımcı tarafından dağıtılıyor. Tekrar eden yanlış yerleştirmeler kategori adının kullanıcının zihnindeki karşılığıyla sizin kastettiğiniz şeyin örtüşmediğini gösterir.
Burada sık atlanan bir sınır var. Kapalı kart gruplama mevcut yapıyı doğrular, daha iyisini bulmaz. Katılımcıların yarısı fatura kartını "Hesabım" yerine "Destek"e atıyorsa bu size doğru adın ne olduğunu söylemez, yalnızca mevcut adın işe yaramadığını söyler. Doğru adı arıyorsanız kategorileri katılımcıya kurdurduğunuz açık kart gruplamaya geçmeniz gerekir, ki o da bambaşka bir analiz yükü demektir.
Tıklama testi: ekranda ne görülüyor
Gerçek arayüzün ekran görüntüsü üzerinde çalışır. Kullanıcıdan bir bilgiye ulaşması istenir, ilk tıklamada görev biter. Çıkan ısı haritası hangi navigasyon bileşeninin fark edildiğini, hangisinin görünmez olduğunu gösterir.
Bir projede hiç tıklanmayan bir menü başlığının adını değiştirdik, sonuç değişmedi. Ağaç testinde o başlık zaten yüksek başarı veriyordu; sorun adında değil, bağlantının ilk ekranın altında kalmasındaydı. Yanlış testin sonucuna bakarak iki hafta kaybettik.
Kullanılabilirlik testi: ikisini birden görürsünüz, karşılığında yavaşlar
Gerçek kullanıcı, gerçek görev, gözlem altında. Prototipte de yayındaki sitede de yapılabilir, uzaktan da yüz yüze de. Diğer üçünden farkı, kullanıcının yolunu izole bir değişkene indirgemeden baştan sona görmeniz.
Bedeli de burada: katılımcı başına süre uzun, analiz nitel ve yorum gerektiriyor. On kişilik bir tıklama testini bir öğleden sonra toparlarsınız, on kişilik moderatörlü oturumu toparlayamazsınız. Bu yüzden kullanılabilirlik testini tarama aracı olarak değil, diğer testlerin işaret ettiği yeri derinleştirmek için kullanmak daha verimli.
Hangi yöntem için hangi araç
- Ağaç testi: Treejack, UserZoom, Userlytics
- Kart gruplama: OptimalSort, Usabilitest, UserZoom
- Tıklama testi: Chalkmark, Usabilla, UserZoom
- Kullanılabilirlik testi: moderatörlü uzaktan oturumlar ya da otomatik görev platformları
Yöntemlerin arka planı ve terminolojisi için Interaction Design Foundation'ın bilgi mimarisi derlemesi iyi bir başlangıç.
Sonuçları tek tek değil, çapraz okuyun
Bir testin sonucu tek başına yön vermez. Asıl bilgi iki testin sonucunun kesişiminde. Kart gruplama ile tıklama testini yan yana koyduğunuzda tablo şöyle çıkıyor:
| Kart gruplama | Tıklama testi | Yorum |
|---|---|---|
| İyi | İyi | Sorun navigasyonda değil. Arama, içerik ya da giriş sayfalarına bakın. |
| İyi | Kötü | Adlar anlaşılıyor, düzen gizliyor. İş tasarımda. |
| Kötü | İyi | Ekrandaki görsel ipuçları zayıf adlandırmayı telafi ediyor. Menü değişince kırılır. |
| Kötü | Kötü | Bilgi mimarisinden başlayın. Tasarıma harcanan bütçe boşa gider. |
Üçüncü satır en çok atlanan durum. Kullanıcı doğru yere tıklıyor olabilir ama kategori adı sayesinde değil, yanındaki ikon ve konum sayesinde. Mobilde menü açılır listeye dönüştüğünde ya da site içi aramada aynı ad tek başına karşınıza çıktığında o destek ortadan kalkar.
Peki keşfedilebilirlik ne olacak
Dikkat edin: yukarıdaki dört yöntemin üçü görev tabanlı. Katılımcıya ne arayacağını siz söylüyorsunuz. Dolayısıyla bu üçü bulunabilirliği ölçer, keşfedilebilirliği ölçmez. Kullanılabilirlik testi bile, görev listesiyle yürütüldüğü sürece aynı kısıtın içinde kalır.
Peki keşfi nasıl yoklarsınız? İki yol var. Birincisi görevsiz oturum: katılımcıya birkaç dakika serbest gezme süresi verip sonunda ne bulduğunu, neyi işine yarar gördüğünü anlattırmak. Hiç anılmayan bölümler listeniz olur. İkincisi, yayındaki sitede ölçmek. Bölüm bazında o sayfaya nereden girildiğine bakarsınız; bir bölüme neredeyse yalnızca arama motorundan geliniyorsa, site içinde o bölüm keşfedilmiyor demektir.
İkincisi daha güvenilir, çünkü laboratuvarda serbest gezinme talimatı verilen katılımcı zaten gezmeye odaklanmış durumdadır; gerçek kullanıcı ise bir işini halletmeye gelmiştir. Keşfedilebilirlik test edilecek değil izlenecek bir şey ve bunun için elinizde zaten veri var.