Cognitive Walkthrough Oturumunu Yürütmenin Pratiği

Cognitive walkthrough, bir akışı ilk kez gören kullanıcının gözünden adım adım gezmeye dayanır. Kâğıt üzerinde basit görünür, uygulamada iki yerde tıkanır: oturumun kapsamı ve odadaki insanların kim olduğu. İkisini de baştan kurmak gerekir, yoksa toplantı üç saat sürer ve elinizde yalnızca buton rengi önerileri kalır.

Her adımda sorulan dört soru

Yöntemin çekirdeği, senaryodaki her adım için tekrarlanan şu dört sorudur:

• Kullanıcı bu adımda ne yapması gerektiğini biliyor mu?
• Doğru eylemi sunan öğe ekranda görünür mü?
• Gördüğü öğeyle yapmak istediği şeyi ilişkilendirebiliyor mu?
• Eylemi yaptıktan sonra doğru yolda olduğunu anlıyor mu?

Sıralama önemli. İlk soru niyetle, ikincisi görünürlükle, üçüncüsü etiketlemeyle, dördüncüsü geri bildirimle ilgilidir. Uygulamada en sık atlanan üçüncü sorudur: buton oradadır, kullanıcı da onu görür, ama üzerindeki kelime yapmak istediği işin adı değildir. "Devam" yazan bir butonun ne yapacağını kullanıcı ancak tıkladıktan sonra öğrenir, bu da dördüncü soruyu baştan kaybettirir.

Oturumun aritmetiği

Her adım dört soruyla geziliyorsa, 12 adımlık bir ödeme akışı tek oturumda 48 soru demektir. Her soruya bir dakika ayırsanız 48 dakika. Gerçekte bir soru üzerinde iki kişi anlaşamadığı anda tartışma beş dakikaya çıkar ve oturum iki saati bulur.

Bu yüzden "tüm kritik akışları bir toplantıda gezelim" planı ters çalışır. Katılımcılar üçüncü akışta yorulur, cevaplar mekanikleşir ve son adımların hepsi "evet, anlaşılır" diye geçilir. Tek oturumda 8 ila 10 adımı geçmeyin. Uzun bir akışı ikiye bölmek, aynı akışı yorgun bir ekiple sonuna kadar gezmekten daha çok bulgu üretir.

Odada kim olmalı

Oturumu, ekranı tasarlayan kişinin anlatımı üzerinden yürütmem. Tasarımı yapan kişi her öğenin nerede olduğunu bildiği için ilk kez gören birini taklit edemez; adımı okurken farkında olmadan eksik bilgiyi kendi kafasından tamamlar. Tasarımcı odada olsun, ama soruları o cevaplamasın.

Üç rol yeterlidir. Bir kişi senaryoyu okur ve dört soruyu sorar. Bir kişi bulguları yazar; bu iş sonradan hatırlanacak diye ertelenirse oturumun yarısı kaybolur. Kalanlar da adımları değerlendirir. Ekibe akışa hiç dokunmamış birini, mesela destek ekibinden bir kişiyi katmak, yöntemin en zayıf noktasını kısmen telafi eder.

Yöntemin yapısı gereği göremediği şey

Cognitive walkthrough, senaryoyu yazarken doğru yolu zaten bildiğinizi varsayar. Yani bulabileceği sorunlar, tanımladığınız yol üzerindeki sorunlarla sınırlıdır. Kullanıcının hiç aklınıza gelmeyen bir yerden girip yanlış ekranda takılması, bu yöntemle ortaya çıkmaz. Gerçek kullanıcı testinin bulduğu sorunların iyi bir kısmı tam olarak bu türdendir.

İkinci sınır, bulguların cinsiyle ilgili. Oturumdan çıkan öneriler ezici çoğunlukla ucuz düzeltmelerdir: etiketi değiştir, ipucu metni ekle, butonu yukarı al. Akışın sırasının yanlış olduğu, yani üç adımın aslında tek ekranda toplanması gerektiği türünden bulgular nadiren yazılır, çünkü oturumun formatı mevcut sırayı veri olarak kabul eder. Bunu telafi etmenin basit bir yolu var: oturum bittikten sonra ekibe tek bir soru daha sorun, hangi adım tamamen kaldırılabilirdi diye.

Ne zaman bu yöntem, ne zaman kullanıcı testi

Prototip henüz tıklanabilir değilken ve akış birkaç kez daha değişecekken cognitive walkthrough doğru araçtır; kullanıcı toplamanın maliyeti henüz anlamsızdır. Akış oturduysa ve ürün canlıya yakınsa, beş kişiyle yapılan bir kullanılabilirlik testi aynı süreyi daha iyi harcar.

İkisi arasında seçim yapmak zorunda kaldığınız durumda belirleyici olan şudur: sorunuz "kullanıcı bunu anlar mı" ise walkthrough yeter, "kullanıcı bunu yapar mı" ise yetmez.

Ödeme akışından somut bir örnek

Az e-ticaret deneyimi olan bir kullanıcı profiliyle, sepetten sipariş onayına kadar olan akışı gezdiğinizi düşünün. Kargo adresi adımında dört soru şöyle işler: kullanıcı adres girmesi gerektiğini biliyor (birinci soru geçer), form ekranda görünüyor (ikinci soru geçer), alan etiketleri anlaşılır (üçüncü soru geçer). Dördüncü soruda takılır. Adres kaydedildi mi, yoksa sadece bu sipariş için mi kullanılacak, ekranda bunu söyleyen bir şey yoktur.

Bulgu buradan çıkar ve düzeltmesi bir cümlelik metindir. Aynı adımı gerçek bir kullanıcıyla test etseydiniz muhtemelen başka bir şey de görürdünüz: kullanıcının apartman numarasını hangi alana yazacağına karar veremeyip geri dönmesi gibi. Yöntemin sınırı da tam olarak burada duruyor.