53 Günde İkiye Katlanma İddiası Neden Tutmuyor

1990'ların ortasında söylenmiş bir cümle hâlâ dolaşıyor: web sunucularının sayısı her 53 günde bir ikiye katlanıyor. Cümlenin sorunu yanlış olması değil, kendi ölçüm penceresini kaybetmiş olması. 53 gün tek başına küçük ve masum bir sayı gibi durur; yıllık karşılığına çevirdiğinizde ne kadar iddialı olduğu ortaya çıkar.

Rakam nereden geldi

İddia, WWW'in yayılmaya başladığı dönemde bir araştırmacının sunucu sayımlarından çıkardığı bir gözlemdi. O tarihte muhtemelen doğruydu da: birkaç bin sunucunun olduğu bir ortamda yeni kurulan her makine oranı yukarı çekiyordu. Sorun, gözlemin ölçüldüğü aralıktan koparılıp genel bir büyüme yasası gibi tekrarlanması. Teknoloji yayılımını modelleyen Bass eğrisi gibi yaklaşımların ilk dersi tam bu: benimseme oranı başta dik, doygunluğa yaklaşınca yatar. Sabit bir katlanma süresi, eğrinin sadece ilk santimetresine bakmak demek.

53 günü yıllığa çevirin

Hesap kısa. Bir yılda 365/53, yani yaklaşık 6,9 katlanma sığar. 2 üzeri 6,9 ise 118 civarı. Başka deyişle 53 günlük katlanma, yılda 118 kat, yüzde 11.700 dolayında bir artış demek.

Bu rakam bir yere tanıdık geliyorsa sebebi var: aynı dönemin kaynaklarında geçen "yıllık yüzde 12.000 büyüme" ifadesiyle neredeyse birebir örtüşüyor. İki ayrı ölçüm, birbirini doğrulayan iki kanıt değil. Tek bir iddianın iki farklı birimle yazılmış hali. Efsanenin uzun ömürlü olmasının bir nedeni de bu: aynı sayı kılık değiştirip geri döndüğünde teyit edilmiş gibi görünüyor.

Yıllık yüzde 100 de kurtarmıyor

Aynı tartışmada sık geçen bir düzeltme var: 53 gün abartı, gerçekçi olan yıllık yüzde 100 büyüme. Bu daha ölçülü duruyor ama aynı testten geçmiyor. Yılda ikiye katlanma, 1995'ten bugüne otuz katlanma eder ve 2 üzeri 30 bir milyarın üzerinde. O dönemin birkaç bin sunucusunu bir milyar ile çarpın: ortaya çıkan sayı gezegendeki tüm donanımdan fazla. Sabit katlanma süresi 53 gün de olsa bir yıl da olsa, yeterince uzun bir aralığa uygulandığında saçmalıyor. Yanlış olan sayı değil, sabit tutulması.

Bir büyüme oranını okurken ne yaparsınız

Pratikte üç şey yeter. Oranı ölçüldüğü zaman aralığıyla birlikte arayın; aralık verilmemişse rakamı kenara bırakın. Sonra oranı, tartıştığınız süreye uzatıp çıkan sonucu gözle kontrol edin, çünkü katlanmalı büyüme birkaç adımda fiziksel sınırları aşar. Son olarak sayılanın ne olduğunu sorun: sunucu mu, alan adı mı, HTTP yanıtı veren IP mi? Bu üçü aynı şey değil ve büyüme oranları da aynı çıkmaz.

Yöntemini açıklayan bir kaynağı, sadece oranı söyleyen kaynaktan daha güvenilir bulurum. Yöntem yanlış olsa bile nerede yanlış olduğunu görebilirsiniz; çıplak bir yüzdeyle yapabileceğiniz tek şey ona inanmak ya da inanmamak.

Rakamın yerine bakılacak şey

Sunucu sayısı 1995'te anlamlı bir göstergeydi çünkü web'in var olup olmadığını ölçüyordu. Bugün ölçtüğü şey kalmadı; bir alan adının arkasında kaç sunucu olduğu dakikalar içinde değişiyor. Bir altyapının durumu hakkında bilgi veren şeyler artık yanıt süresi, kesinti kaydı, güncelleme sıklığı gibi doğrudan ölçülebilen değerler. Bunları kendi sisteminiz için ölçebilirsiniz, üstelik geçmiş verisi de birikir. "İnternet ne kadar hızlı büyüyor" sorusunun aksine, bu soruların cevabı sizin elinizde.