3D Touch'tan Haptic Touch'a: Basınca Duyarlı Arayüzün Kısa Ömrü

iPhone 6S tanıtılırken 3D Touch, dokunmatik ekrana eklenen üçüncü bir boyut olarak sunuldu. Dört yıl sonra Apple özelliği sessizce kaldırdı: iPhone XR'da yoktu, iPhone 11 serisinin hiçbir modelinde yoktu, yerine basınç ölçmeyen Haptic Touch geldi. Donanım gitti, ama arkasında tasarımcı için hâlâ geçerli bir ders bıraktı.

Basınç bir giriş kanalı olarak ne vadetmişti

Vaat mantıklıydı. Mobil ekranda yer dardır; her yeni işlev ya bir buton ister ya bir menü. 3D Touch ise görünür alan harcamadan ek bir katman açıyordu: ana ekranda uygulama ikonuna bastırınca hızlı işlem menüsü, listede bir satıra bastırınca içeriğin ön izlemesi (peek), biraz daha bastırınca tam açılış (pop).

Bu vaadin yanına genelde bir cümle daha iliştirilirdi: kullanıcı işini daha hızlı bitirir, uygulamaya bağlılığı artar. İkinci kısmın ölçülmüş bir karşılığını hiç görmedim. Hızlanma iddiası test edilebilir bir şey, bağlılık iddiası ise özelliğin kendisinden değil, satış sunumundan geliyordu.

Her basınç eylemi yedeğiyle birlikte gelmek zorundaydı

Asıl sorun burada. 3D Touch hiçbir zaman tek yol olamazdı, çünkü:

• iPad'lerin hiçbirinde bu donanım yoktu, dolayısıyla evrensel bir uygulama zaten alternatif yolu göndermek zorundaydı.
• Motor becerisi kısıtlı kullanıcılar için basınç eşiği geçilemeyecek bir kapı anlamına geliyordu.
• Ekranda hangi ögenin basınca duyarlı olduğunu gösteren bir işaret yoktu. Deneyip bir şey olmayınca kullanıcı bir daha denemiyordu.

Üçü bir araya gelince kendini yiyen bir döngü çıkıyor. Özellik zorunlu olamadığı için her zaman bir kısayol olarak kaldı. Kısayol olduğu için keşfedilmesi tesadüfe kaldı. Keşfedilmediği için alışkanlığa dönüşmedi, alışkanlığa dönüşmediği için de hiçbir ekip ana akışı onun üzerine kurmadı. Kaynak metinlerde sıkça geçen "yedekli tasarım sayesinde herkes hedefe ulaşır" cümlesi doğru, ama devamındaki "bu da bağlılığı artırır" cümlesiyle aynı anda doğru olamaz: her zaman opsiyonel kalan bir etkileşim, davranışı değiştirecek kadar öğrenilmez.

Uzun basma ile karışması bir uygulama hatası değildi

İki hareket de aynı şekilde başlıyor: parmak iniyor ve kalkmıyor. Sistemin ayrımı yapabilmesi için kuvvetin, zamanlayıcı dolmadan eşiği geçmesi gerekiyor. İnsan parmağı böyle çalışmıyor; aynı kişi sabah ve akşam farklı kuvvet uyguluyor, telefon masadayken ve elde tutulurken farklı uyguluyor. Yani karışma, geliştiricinin yanlış kurgulamasından değil, iki hareketin fiziksel olarak iç içe geçmesinden kaynaklanıyordu.

Haptic Touch bu sorunu çözmedi, ortadan kaldırdı. İki adaydan birini sildi. Geriye tek bir hareket kaldı: bas, bekle, Taptic Engine titreşimiyle menünün açıldığını hisset. iOS 13'te gelen bağlam menüleri de peek & pop'un yerini aldı ve tüm cihazlarda aynı biçimde çalıştı, yani tasarımcı artık "bu telefonda var mı" sorusunu sormuyor.

Ayakta kalan kısım basınca bağlı olmayan kısayollardı

Hızlı işlem menüleri bugün hâlâ duruyor. Sebebi ilginç: bu menüler basınçla tanımlanmamıştı, sadece basınçla tetikleniyordu. Statik kısayollar Info.plist içinde UIApplicationShortcutItems anahtarıyla tanımlanır, dinamik olanlar çalışma anında shortcutItems dizisine yazılır; ikisi de tetikleyicinin basınç mı yoksa uzun basma mı olduğunu bilmez. (Özelliğin hayatta kalmasının sebebi bence bu ayrım, Apple'ın kararlılığı değil.)

Ön izleme de aynı sebeple kurtuldu. Peek & pop'un değerli yanı basınç değildi, kullanıcıyı sayfadan çıkarmadan içeriği göstermesiydi. O ihtiyaç yerinde durduğu için etkileşim yeni bir tetikleyiciyle geri geldi.

Geriye kalan kural

Yeni bir giriş kanalı önerildiğinde sorulacak soru şu: bu kanalın ekranda bir karşılığı var mı, yoksa kullanıcının varlığını tahmin etmesi mi gerekiyor. Görünür bir işareti yoksa ve erişilebilirlik gereği yanında klasik bir yol taşımak zorundaysa, elinizdeki şey ana akış değil, meraklı kullanıcıya ayrılmış bir hızlandırıcıdır. Ona göre bütçeleyin. 3D Touch'ın dört yılda kapanan hikâyesi tam olarak bu sınırın görmezden gelinmesiydi; özellik kötü çalıştığı için değil, kimse ona güvenip üzerine bir şey inşa edemediği için kaldırıldı.