CHI'88'in Arayüz Öngörüleri: Ne Tuttu, Ne Tutmadı
1988'deki CHI konferansı, arayüz tasarımında büyük sıçramaların bittiği ve işin ayrıntıyı iyileştirmeye döndüğü an olarak anılır. O yılın gündemindeki üç başlık hâlâ elimizde duruyor: dairesel menüler, arayüz kuşakları kuramı ve komut geçmişi. Hangisinin tuttuğuna bakmak, yeni bir trend listesi okumaktan daha çok işe yarıyor.
Pie menü: dar aralıkta çok iyi
Dairesel menünün mantığı basit. Bütün seçenekler imlecin etrafında eşit uzaklıkta durur, seçim mesafe işi olmaktan çıkıp yön işine dönüşür; kas hafızası yönü öğrenir ve tekrarlanan komutlar hızlanır.
Ölçek sorunu da aynı geometriden çıkar. Sekiz seçenekte her dilime 45 derece düşer, on altı seçenekte 22,5 derece. Dilim daraldıkça komşu komutu seçme ihtimali artar ve hata pahalıdır, çünkü yanlış seçim rastgele değil, hemen yanınızdaki komuttur. Dairesel menüyü altı sekiz kalemlik sabit setlerde kullanın (çizim araçları, oyun içi eylemler). Uzayan ve büyüyen listelerde düz menü hâlâ doğru cevap: kaydırma, seçenek sayısıyla birlikte büyüyebilen tek çözüm.
Kuşak listesinin anlattığı ve atladığı
Toplu işlem, komut satırı, form doldurma, çoklu pencere. Liste derli toplu görünüyor ama basamak basamak çıkılan bir merdiven değil, çünkü hiçbir basamak ölmedi. Komut satırı 1988'den bu yana geri çekilmedi; dağıtım, sürüm kontrolü ve sunucu yönetimi büyük ölçüde orada yapılıyor. Form doldurma da e-ticaretin ödeme adımı olarak yerinde duruyor.
Pratik sonuç şu: paradigmayı döneme göre değil işe göre seçin. Tekrarlanan, betiklenebilen, kaydı tutulması gereken işler metin komutunda daha iyi çalışır; keşif ve karşılaştırma gerektiren işler görsel arayüzde. Kullanıcı bir işlemi ayda yüz kez yapıyorsa ona kısayol verin, daha güzel bir buton değil.
Zaman boyutu öngörüsü ne kadar tuttu
CHI'88'de bir sonraki büyük adımın arayüze zaman boyutunun girmesi, yani hareketli ve sesli geri bildirim olacağı söylenmişti. Yarısı tuttu. Animasyon her yere geldi, ama çoğu yerde bir şeyi anlatmak için değil, süslemek için duruyor.
Ayırt etmek kolay: animasyonu kaldırdığınızda kullanıcı neyin değiştiğini yine anlıyorsa o animasyon dekordur. Anlamıyorsa (panel nereden açıldı, silinen satır nereye gitti, hangi öğe hangisiyle yer değiştirdi) animasyon işini yapıyordur. Sesli geri bildirim ise ofis yazılımlarında büyük ölçüde terk edildi; sesin gerçekten tuttuğu yer, ekrana bakılamayan bağlamlar oldu.
Undo bir arayüz kararı değil, veri modeli kararıdır
1988'de komut geçmişi ve geri alma verimlilik başlığı altında konuşuluyordu. Bugün geri alınabilirlik daha çok güven meselesi: kullanıcı geri alabildiğini bilirse denemekten çekinmez, yardım metnine de daha az ihtiyaç duyar.
Undo'yu genelde arayüz katmanında değil, durumu değiştiren her işlemi tek bir komut nesnesinden geçirerek çözerim; geri alma o zaman listedeki son komutu ters çevirmekten ibaret kalıyor. Sonradan eklemeye kalkışınca iş büyüyor: her yazma yolunu tek tek bulmanız, eski değeri saklamanız, geri alınamayan yan etkileri (gönderilmiş e-posta, tetiklenmiş ödeme) ayıklamanız gerekir. Tasarım toplantısında konuşulup mimariye yazılmayan bir geri alma sözü, arayüzde duran ama arkası boş bir butondur.
Bugüne kalan
CHI'88'in asıl dersi bir trend listesi değil, kazancın nereden geldiği. Devrim beklenirken ilerleme küçük düzeltmelerden geldi: yön tabanlı seçim, geri alınabilir işlem, kullanıcıyı adım adım yürüten yardım. Bu hafta arayüzünüzde yapabileceğiniz en iyi şey de aynı boyda: kullanıcıların en sık yaptığı üç işlemi bulun, ikisini bir adım kısaltın.