Hesaplayıcı ve Quiz Tasarımı: Akış, Girdi Sayısı ve Gizlilik

Hesaplayıcı ve quizler, kullanıcıya kendi verisinden çıkan bir cevap verdikleri için diğer içeriklerden ayrılır. Tasarım tartışması genelde "kaç soru sorulmalı" diye başlıyor, oysa deneyimi belirleyen şey kullanıcının girdilerini sonradan görüp değiştirebilmesi. Soru sayısı, akış biçimi ve veri talebi aynı karar kümesinin parçaları; biri değişince diğerleri de değişiyor.

Hesaplayıcı ile quizi ayıran şey soru sayısı değil

İkisini ayırmanın yaygın yolu uzunluk: hesaplayıcı iki üç alan ister, quiz on soru sorar. Daha işe yarar ayrım şu: hesaplayıcıda tüm girdiler aynı ekranda durur ve kullanıcı birini değiştirip sonucun nasıl kaydığını görür, quizde sorular sırayla gelir ve geri dönmek bir maliyet taşır.

Bu ayrım netleşince "hangisini yapmalıyım" sorusu da kolaylaşıyor. Sorular birbirinden bağımsızsa tek ekran yeterli. Bir sorunun hangi haliyle sorulacağı önceki cevaba bağlıysa, yani gerçek bir dallanma varsa, sihirbaz akışı hak edilmiş olur.

İlk sonuç bir karar değil, bir yoklama

Kullanıcı aracı ilk açtığında kesin cevap peşinde değil, büyüklük sırası arıyor. Kredi hesaplayıcısına yaklaşık gelirini yazar, çıkan sayıya bakar, "demek bu civarda" der ve çıkar.

Peki çıktı tek bir sayı olarak sunulursa ne olur? Kullanıcı o sayıyı ya olduğundan fazla ciddiye alır ya da hiç almaz. Bir aralık göstermek, ya da girdilerden hangisinin sonucu en çok oynattığını söylemek, aynı hesabı daha dürüst hale getiriyor.

Konuyu bilen kullanıcı farkı hemen görür

Alanına aşina biri çıktının kendi durumuna oturup oturmadığını saniyeler içinde anlar. Genel geçer bir sonuç gelirse ikinci kez denemez. Bu kitlede kazanç soru eklemekten değil, sorulan soruların sonuca gerçekten yansımasından geliyor.

Tersine kullanım sihirbaz akışını kırar

Kullanıcıların bir kısmı aracı ileri yönde kullanır: değerleri girer, sonucu okur. Diğer kısmı hedefi baştan biliyordur ve girdileri o hedefe göre arar. "Aylık taksit 8.000 lirayı geçmesin, o zaman vade ne olmalı?" sorusu bu ikinci kullanım biçimi, ve çoğu rehberde yan not olarak geçiyor.

Oysa akış kararını doğrudan o belirliyor. Beş adımlı bir sihirbazda kullanıcı tek girdiyi değiştirmek için adımlar arasında gezinmek zorunda kalır; üç farklı değer denemek, aynı yolu üç kez yürümek demek. Tek ekranlı bir hesaplayıcıda aynı deneme bir alanı güncellemeye iner. Yani "quiz uzun olsun, bol detay toplayalım" tavsiyesiyle "kullanıcı girdilerle oynayarak öğrensin" tavsiyesi aynı arayüzde birlikte duramıyor.

Seçimi kullanım biçimine göre yaparsın: sonucun hedef olarak kullanıldığı araçlarda (kredi, bütçe, kalori, fiyat) tek ekran ve canlı hesap, sınıflandırma yapan araçlarda (kişilik, uygunluk, risk profili) adımlı akış. Mobilde tek ekran sıkışır, alanları gruplamak gerekir; sayfayı adımlara bölmek yine de son seçenek.

Topladığın her alanın çıktıda karşılığı var mı

İki tavsiye birbirine ters görünür: az soru sor, bir yandan daha fazla veriyle daha kişisel sonuç ver. Gerilim yanlış yerde kurulmuş. Ölçüt alan sayısı değil, her alanın sonucu değiştirip değiştirmediği.

Bunun basit bir testi var: diğer girdileri sabit tutup tek alanı uçlara taşı. Çıktı kıpırdamıyorsa o alan formda boşuna duruyor, ve kullanıcı bunu farkında olmadan "bana bunu neden sordun" hissiyle kaydediyor. Doğum tarihi isteyip çıktıda yaşa hiç dokunmayan araçlar tam bu yüzden güvensiz hissettirir.

Testi formun tamamına uygulamak da zor değil: alan sayısı kadar hesap, her biri iki uç değerle. Yedi alanlı bir formda on dört deneme, yarım saatlik iş.

Gizlilik bir vaat değil, mimari karar

Sonucu göstermeden e-posta istemek en bilinen kayıp noktası. Burada kaybedilen yalnızca dönüşüm değil: kullanıcı aracı birkaç kez çalıştırıp öğrenme imkanını da kaybediyor, çünkü ikinci denemede aynı duvara çarpacağını biliyor.

Basit bir hesaplayıcıyı tamamen tarayıcıda çalıştırırsın, girdiler sunucuya hiç gitmez; böylece gizlilik metninde yazdığın şeyi altyapı da söylüyor olur. Kullanıcı sonucunu saklamak isterse girdileri URL'ye kodlayıp bağlantıyı paylaştırmak kayıt gerektirmez, üstelik tersine kullanımla uyuşur: kullanıcı kendi denemelerinden birini yer imine ekler.

Ne ölçmeli

Tamamlama oranı bu araçlarda yanıltıcı; keşif amacıyla açılıp bırakılan bir hesaplayıcı başarısız sayılır. Daha anlamlı iki sayı var: aynı oturumda kaç kez yeniden hesaplandığı, ve hangi alanın en çok değiştirildiği. İlki aracın gerçekten denenip denenmediğini, ikincisi kullanıcının neyi merak ettiğini söylüyor. En çok değiştirilen alan aynı zamanda sonraki sürümde varsayılan değerini gözden geçirmen gereken alan.