Nielsen Heuristikleri Karmaşık Uygulamalarda Nerede Tıkanır
Nielsen'in on maddesi genel amaçlı arayüzler için yazıldı, günde sekiz saat aynı ekranda çalışan uzman kullanıcılar için değil. Karmaşık uygulamalarda maddeler tek tek doğru kalmaya devam ediyor ama birbirleriyle çakışıyor, ve çakışmayı çözen şey listenin kendisi değil. Aşağıda hangi maddelerin ters çalıştığına ve öncelik sırasının nasıl kurulacağına bakıyoruz.
On madde eşit ağırlıkta değil
Heuristikler bir denetim listesi gibi sunulunca hepsi aynı ağırlıktaymış gibi görünüyor. Değil. Bir muhasebe yazılımında hata önlemenin bedeli ile estetik minimalizmin bedeli aynı ölçekte değil: birincisi yanlış kayıt demek, ikincisi biraz kalabalık bir ekran demek. Karmaşık uygulamada listeyi ağırlıksız kullanmak, en pahalı sorunu en ucuzuyla aynı kutuya koymak anlamına geliyor.
Tanıma ve hız birbirini yiyor
"Hatırlamak yerine tanımak" maddesi, seçenekleri görünür tutmayı söyler. "Esneklik ve verimlilik" maddesi ise deneyimli kullanıcıya kısayol vermeyi. Kısayol tam olarak hatırlamaya dayalı bir şeydir. Günde iki yüz kayıt açan biri için menüyü gezmek her seferinde birkaç saniye, görünürlük onun lehine çalışmaz.
Bu ikisini aynı anda tatmin etmenin yolu kısayolu gizlemek değil, arayüzde göstermek: menü öğesinin yanında tuş kombinasyonunu yazmak, yeni kullanıcının onu zamanla öğrenmesini sağlar. Uzmanı yavaşlatmadan acemiyi taşıyan tek çözüm bu.
Yoğun ekran ile karmaşık ekran aynı şey değil
Minimalizm maddesi karmaşık uygulamalarda en çok yanlış uygulanan madde. Bir borsa terminali ya da hastane bilgi sistemi yoğundur, çünkü kullanıcının aynı anda görmesi gereken veri çoktur. Bilgi yoğunluğunu azaltmak burada işi kolaylaştırmaz, kullanıcıyı sekme değiştirmeye zorlar ve karşılaştırmayı zihinde yaptırır.
Bir depo yönetim ekranında sadeleşme adına ikinci plana alınan toplu düzenleme butonu, iki hafta sonra kullanıcıların ısrarıyla geri geldi.
Asıl sorun yoğunluk değil düzensizlik: hizalanmamış alanlar, tutarsız gruplama, aynı işi yapan iki farklı kontrol. Sadeleştireceksen önce bunları temizle, veriyi sonra düşün.
Hata önleme, karmaşık uygulamada asıl kazanç
Uzman kullanıcı hızlı çalışır, hızlı çalışan kullanıcı okumadan tıklar. Bu yüzden hata mesajının kalitesini iyileştirmek, hatanın oluşmasını engellemenin yanında küçük kalıyor. Alan bazlı doğrulama, imkânsız kombinasyonların baştan seçilemez olması, geri alınabilir işlemler.
Geri alma özelliğinin maliyeti çoğu ekipte küçümseniyor. Bir işlemi geri alabilmek için sistemin önceki durumu saklaması gerekir; kayıt tek tabloya yazıyorsa bu ucuz, işlem beş tabloya ve bir dış servise dokunuyorsa geri alma diye bir şey yoktur, olsa olsa telafi işlemi vardır. Tasarımda "geri al" koyup arkada bunun karşılığı yoksa kullanıcıya verilmiş yanlış bir güvence üretmiş olursun.
Sistem durumu görünürlüğü: süre değil, ne olduğu
İlerleme çubuğu tavsiyesi tek başına yetersiz. Uzun süren işlemlerde kullanıcının merak ettiği kalan saniye değil, işlemin durdurulabilir olup olmadığı ve durdurulursa yarım kalan verinin ne olacağı. Toplu içe aktarma ekranında "1400 kayıttan 900'ü işlendi, iptal edersen işlenenler kalır" cümlesi, yüzde göstergesinden fazlasını anlatır.
Heuristik değerlendirmenin göremediği
Heuristik değerlendirme ucuz olduğu için sık kullanılıyor, ama bulduğu şey arayüz kuralına aykırılık, kullanıcının işine aykırılık değil. Değerlendiren kişi alan uzmanı olmadığında iş akışının yanlış sırada kurulduğunu fark edemez; ekran her maddeye uyuyor olabilir ve yine de kullanıcının günlük işine oturmaz.
Karmaşık uygulamada sıralama şöyle işliyor: önce alanı bilen biriyle iş akışını doğrula, sonra heuristik geçiş yap, en sonda gerçek kullanıcıyla otur ve izle. Ters sırada yapılırsa heuristik denetim, yanlış tasarlanmış bir akışı cilalamaktan öteye gitmez.