Mobil İçerikte Odak: Neyi Gizlemeli, Neyi Gizlememeli
Mobil içerik tavsiyeleri neredeyse tek bir cümleye indi: kısalt, gizle, sonra istersen aç. Tavsiyenin ilk yarısı çoğunlukla doğru, ikinci yarısı koşullu. Kademeli açıklamanın ne zaman işe yaradığını, ne zaman kullanıcıyı içeriğin önünde bıraktığını ayırmak gerekiyor.
"Mobil kullanıcı acelecidir" ne kadar doğru?
Bu cümle o kadar çok tekrarlandı ki artık veri gibi kullanılıyor. Oysa mobil bir cihaz değil, bir bağlam kümesi. Metroda ayakta duran biriyle akşam yatakta uzun bir yazı okuyan biri aynı ekranı kullanıyor, aynı sabırsızlıkta değil.
Doğru olan kısım şu: mobilde görünür alan küçük, bu yüzden ilk ekranda ne olduğu daha çok şey belirliyor. Yanlış olan kısım, buradan "o halde her şeyi kısalt" sonucunun çıkarılması. Kullanıcı aradığı şeyi bulduğunu anladığı anda uzun metni de okuyor. Sorun uzunluk değil, sayfanın ilk ekranında doğru sayfada olduğunu anlatamaması.
Yani ilk ekran bir özet alanı değil, bir teyit alanı. Kullanıcının sorduğu soru "burada ne var" değil, "aradığım burada mı".
İlk ekrana ne koymalı
Bir kampanya sayfasında kuponun değeri, son kullanım tarihi ve nerede geçerli olduğu ilk ekranda olmalı. Bunlar kararı veren üç bilgi. Kampanyanın hikâyesi, marka anlatısı ve şartname metni aşağıda kalabilir; kimse onları okumadan da doğru kararı verir.
Ayrım şurada: kararı veren bilgiyi öne al, kararı destekleyen bilgiyi ertele. Bu "önemliyi öne al" demenin daha kullanışlı hali, çünkü önem soyut, karar somut. Bir bilginin kararı verip vermediğini test etmek de kolay; o satırı sildiğinizde kullanıcı hâlâ seçim yapabiliyor mu?
Akordeonun faturası
Kademeli açıklama bedava değil. Her gizlenen bölüm bir dokunuş ekliyor ve daha önemlisi, kullanıcının o etiketin altında ne olduğunu tahmin etmesini istiyor. Etiket iyiyse sorun yok. "Detaylar" ya da "Daha fazla bilgi" yazan bir başlık ise kullanıcı tahmin edemez, açmaz, içerik orada olmasına rağmen görülmemiş sayılır.
Teknik tarafta ikinci bir fatura var. İçeriği yalnızca dokunulduğunda DOM'a basan bir akordeon, tarayıcının sayfa içi aramasında bulunmaz. Kullanıcı aradığı kelimeyi sayfada arar, bulamaz, sayfada olmadığına karar verir. Aynı içerik ilk yüklemede DOM'a girip yalnızca CSS ile gizlenseydi hem arama bulurdu hem de erişilebilirlik tarafında durum daha temiz olurdu. Uygulama maliyeti de düşük; koşullu render yerine bir sınıf değişimi.
Uzun sayfayı kaydırtmayı, içeriği akordeona bölmekten daha güvenilir buluyorum. Kaydırma öğrenilmiş ve bedava bir hareket, akordeon ise her bölümde kullanıcıdan küçük bir karar istiyor. Akordeonu, bölümler birbirinin alternatifi olduğunda kullanmak mantıklı: kullanıcı zaten hepsini değil, kendine uyanı okuyacaksa.
Wikipedia neden kurtuluyor
Wikipedia mobilde bölümleri kapalı gösterir ve bu iyi çalışır, ama sebebi kademeli açıklama tekniğinin kendisi değil. Sebep, bölüm başlıklarının gerçek içerik etiketleri olması: "Tarihçe", "Üretim yöntemi", "Eleştiriler". Kullanıcı hangisini açacağını okumadan bilir. Üstelik giriş özeti hep açık durur, yani hızlı cevap arayan kimse hiçbir şey açmadan ayrılabilir.
Aynı yapıyı "Bölüm 1", "Ek bilgi" gibi başlıklarla kurarsanız, teknik aynı, sonuç ters olur.
Kaynaktaki çelişki
Mobil içerik rehberlerinin çoğu iki tavsiyeyi yan yana verir: ikincil içeriği gizle, ama kullanıcıya sayfanın yapısını hemen göster. Her bölümü kapattığınızda ikincisi çöker. Geriye başlık listesi kalır, yapı değil. Kullanıcı sayfanın ne kadar derin olduğunu, hangi bölümün uzun hangisinin iki cümle olduğunu göremez.
Pratikte işe yarayan karışım şu: ilk bölüm açık, diğerleri kapalı ve başlıkları anlamlı. Kullanıcı hem içeriğin tonunu görür hem de sayfanın kalanını tahmin edebilir. Her şeyin kapalı olduğu bir mobil sayfa, içindekiler tablosundan ibarettir; içindekiler tablosu da kimsenin okumak istediği şey değildir.