Yerleşmiş Kalıbı Değiştirmek ve Tekrarlanan Kullanıcı Hataları

Kullanıcı bir arayüzde aynı hareketi yeterince tekrarladığında o hareket düşünmeyi bırakır. El düğmenin olduğu yere gider, göz orada ne yazdığını kontrol etmez. Tanıdık bir kalıbı değiştirdiğinizde ortaya çıkan hata bu yüzden dikkatsizlik değil, öğrenmenin kendisidir.

Otomatikleşen hareket dikkati atlar

Bir işi ilk kez yaparken her adımı ayrı ayrı düşünürsünüz: menüyü okur, seçeneği bulur, tıklarsınız. Aynı işi yirminci kez yaptığınızda bu adımlar tek bir harekete sıkışır. Artık okunan şey etiket değil konumdur. Kullanıcı arama kutusunun sağındaki düğmeye basarken üstünde "Ara" mı "Filtrele" mi yazdığına bakmaz, o düğmenin orada olduğunu bilir.

Bunun tasarım açısından tek bir sonucu var: konumu koruyup işlevi değiştirmek, hatanın en garanti yoludur. Kullanıcı yeni işlevi görmez, çünkü bakmamayı öğrenmiştir. Reklam bölgesine benzeyen bir alana konan düğmenin fark edilmemesi de (literatürde banner körlüğü diye geçer) aynı mekanizmanın başka bir görünümü.

Hata fark edilir, davranış değişmez

Yerleşik kalıptan sapmanın can sıkıcı tarafı, kullanıcının hatayı anlamasının yetmemesi. Tarayıcının sol üst köşesini yıllardır "geri" olarak kullanan biri, oraya konan "kapat" düğmesine bastığında ne olduğunu hemen anlar. Sonra ertesi gün aynı yere basar. Hareketi üreten şey karar değil, tekrardır; kararı değiştirmek bir saniye sürer, tekrarı değiştirmek haftalar.

Bir yönetim panelinde "Kaydet" ile "Vazgeç"in yerini değiştirmiştik, ilk hafta destek kutusu yanlışlıkla kapatılmış formlarla doldu.

Ekrana uyarı koymak neden çözmüyor

Kalıp değiştiren ekiplerin standart refleksi, yeni düzeni anlatan bir bilgi kutusu ya da ipucu balonu eklemek. Bu çözüm kendi içinde tutarsız. Sorun kullanıcının bilgisizliği değil, o ekranda dikkatini hiç kullanmıyor olması. Okunmak için dikkat gerektiren bir metni, tam da dikkatin devreden çıktığı noktaya koyuyorsunuz. Metni okuyan kişi zaten yavaşlamış kişidir ve o kişi hatayı zaten yapmayacaktı.

İşe yarayan taraf açıklama değil, onarım. Yanlış tıklamanın sonucunu geri alınabilir yapın: kaydedilmemiş veriyi tutun, geri al seçeneği verin, geri dönüşü olmayan işlemi onaya bağlayın. Geçiş döneminde eski konumu da tıklanabilir bırakıp oraya gideni yeni yere yönlendirmek, uyarı metninden çok daha fazla hatayı yutar.

Yeni kullanıcıyla yapılan test bu hatayı göstermez

Kalıp değişiminin en sinsi yanı burada. Bu hata sınıfının ortaya çıkması için kullanıcının önceden edinilmiş bir alışkanlığı olması gerekir. Arayüzü ilk kez gören bir test katılımcısının böyle bir alışkanlığı yoktur, yeni düzeni olduğu gibi okur ve görevi temiz tamamlar. Elinizde tertemiz bir test raporu olur, canlıya çıkarsınız, hata dalgası eski kullanıcılardan gelir.

Bu yüzden kalıp değiştiren bir tasarımı test ederken kurulum farklılaşır:

• Katılımcı eski sürümü düzenli kullanmış biri olmalı, ilk kez gören biri değil.
• Tek seferlik görev başarısı değil, aynı görevin birkaç tekrarındaki hata oranı ölçülmeli; alışkanlık kaynaklı hata ilk denemede değil, kullanıcı rahatladığında çıkar.

Canlıda ölçmek daha da ucuz. Eski konuma giden tıklamaları ayrı bir olay olarak loglayın, bu sayı haftalar içinde düşmüyorsa geçiş tamamlanmamıştır. Birkaç satırlık bir olay kaydı, konuyu tartışarak geçirilen toplantılardan daha net cevap verir.

Radikal değişikliğe hiç girmeyin demiyorum. Yerleşik kalıbı bozmanın bir bedeli olduğunu ve bu bedelin kullanıcının öğrenme hızına bağlı olduğunu baştan hesaba katın: değişiklik yeni kullanıcıya kazandırdığından fazlasını eski kullanıcıdan alıyorsa, kazandığınız şey tasarımda değil yalnızca ekran görüntüsünde kalır.