Tarama Desenleri ve Göz İzleme Verisinin Söylemedikleri
Göz izleme çalışmaları çoğu zaman “kullanıcılar sayfayı F şeklinde okuyor” cümlesine indirgeniyor ve tasarım kararı doğrudan buradan çıkarılıyor. Oysa veri bakışın nereye gittiğini söyler; neden gittiğini ya da orada ne anlaşıldığını söylemez. Aradaki boşluk atlanınca doğru ölçümden yanlış tasarım çıkıyor.
Desen sayfanın değil, görevin özelliği
Aynı sayfayı iki farklı görevle açan iki kişinin bakış haritası birbirine benzemez. “Şunun en ucuzunu bul” diyen biri fiyat sütununda aşağı iner, “bu marka güvenilir mi” diye bakan biri yorumlara ve kurumsal bilgilere gider. Peki katılımcıya hiç görev vermeseydiniz? O da kendine bir görev üretir, sadece siz ne olduğunu bilmezsiniz. Görevsiz göz izleme testi ölçümsüz değil, bilinmeyen bir şeyin ölçümüdür.
F deseni bir hedef değil, bir belirti
F deseni, okuyucunun metinden vazgeçip satır başlarına tutunmasıdır. Düz metin blokları arasında yol arayan birinin çaresizlik davranışı yani. Buradan “önemli şeyleri sola ve yukarı koyalım” sonucunu çıkarmak, deseni bulgu saymak olur. Oysa desen yapının çöktüğü yeri gösteren uyarı. Sayfayı alt başlıklara, kısa paragraflara ve gerçekten liste olan listelere bölerseniz tarama F'den çıkıp katmanlı (layer cake) desene döner. İkincisi okuyucunun aradığını bulduğu, birincisi bulamadığı durum.
Her sayfada katmanlı desen mi istenir peki? Hayır. Ödeme adımında ya da bir hata mesajında amaç taramak değil, tek bir şeye bakılması. Orada bol başlık taranacak yüzey üretir ve dikkati böler.
Isı haritası mı, gaze plot mu
Isı haritasını gaze plot'tan daha az güvenilir buluyorum, üstelik ikna ediciliği yüksek olduğu için daha riskli. Isı haritası zamanı düzleştirir: kullanıcının önce nereye baktığı, kaç kez geri döndüğü, aradığını bulamayıp savrulduğu bilgisi renk yoğunluğunun içinde kaybolur. Kırmızı bölge “burası çekiyor” demek olabileceği gibi “burada takıldılar” da demek olabilir, ikisi aynı görünür.
Gaze plot sırayı koruduğu için tasarım kararına daha yakın durur; beş kişinin gaze plot'unu okumak, aynı beş kişinin ısı haritasına bakmaktan fazlasını anlatır. Zaten ısı haritasının kararlı hale gelmesi için otuz civarı katılımcı gerekir. Beş kişiyle üretilmiş renkli bir harita sunumda etkileyici durur, altında veri yoktur.
Bakış ile anlama arasındaki boşluk
Fiksasyon, o alana bakıldığını söyler. Okunduğunu, anlaşıldığını ya da ikna edildiğini söylemez. Bir fiyat etiketine uzun süre bakılması etiketin dikkat çektiği anlamına gelebileceği gibi, birim fiyatın mı toplam fiyatın mı yazdığının çözülemediği anlamına da gelebilir. Ya ikisi birden ise? Bu yüzden göz izleme verisi tek başına değil, katılımcının o sırada ne düşündüğünü söylediği kayıtla ya da hemen sonrasında sorulan kısa soruyla birlikte okunur.
Sorunuz gerçekten göz izleme gerektiriyor mu
Göz izleme kurulumu pahalı: donanım, kalibrasyon, veri temizleme, analiz. Buna karşılık sorulan soruların çoğu daha ucuz yöntemlerle cevaplanıyor. “İnsanlar bu düğmeyi buluyor mu” sorusunun cevabı ilk tıklama testinden çıkar. “Sayfa ne vaat ediyor” sorusu beş saniyelik testin işi. “Bu adımda takılıyorlar mı” için ekran kaydı ve tamamlama oranı yeter.
Göz izlemeyi, cevabı gerçekten bakış sırasında saklı olan sorulara ayırın: yoğun bir arayüzde iki öğenin dikkat için yarışması, reklamın içerikle karışması, bir tabloda gözün hangi sütunda dolandığı. Kalan durumlarda ucuz yöntem aynı kararı daha hızlı verdirir, üstelik testi tekrarlamanız gerektiğinde bunu ertelemezsiniz.