Web Tasarımında 10 Klasik Hata: Hangileri Bugün Hâlâ Geçerli
Bu on maddelik liste 2000'lerin başındaki kullanılabilirlik yazılarından çıkmış ve maddelerin yarısı o günün tarayıcısını, o günün blog düzenini anlatıyor. Hepsini aynı ciddiyetle tekrarlamak işe yaramaz. Hangisi hâlâ para kaybettiriyor, hangisi tarihe karıştı, hangi ikisi aslında tek madde: ayırmak gerekiyor.
Yavaş sunucu listenin en sağlam maddesi
On maddenin içinde yıllara en iyi dayanan bu. Yavaş site hem terk edilir hem sıralamada geri düşer, o kadar. Değişen taraf ölçme: "hızlı mı" sorusunu artık kendi makinenizdeki yükleme süresiyle cevaplamıyorsunuz. Alan verisi var ve eşikler belli, LCP için 2,5 saniye: sayfanın en büyük görsel öğesi ziyaretlerin yüzde 75'inde bu süreden önce ekrana gelmeli. Search Console'un Core Web Vitals raporu bunu zaten gösteriyor.
Sunucu tarafında ilk bakılacak yer yanıt süresi. Bir istekte atılan sorgu sayısı, hiç kurulmamış bir önbellek katmanı, her istekte baştan derlenen şablonlar; fatura genelde buralardan geliyor. Görsel optimizasyonu bundan sonra gelir.
Geri tuşu artık açılır pencereyle kırılmıyor
Eski suçlular, yani pop-up'lar, otomatik yönlendirmeler ve önbelleği kapatan başlıklar, büyük ölçüde sahneden çekildi. Yerini history.pushState aldı. Tek sayfa uygulamalarında her filtre değişimi geçmişe yeni bir kayıt yazıyor, ama popstate dinlenmediği için geri tuşu ya hiçbir şey yapmıyor ya da ziyaretçiyi listenin en başına atıyor.
Sonsuz kaydırmalı listelerde daha da can sıkıcı oluyor: ürüne tıkla, geri dön, elli öğeyi yeniden kaydır. Kural basit. Rotayı değiştiren her etkileşimden sonra geri tuşuna basın ve kaydırma konumunun yerinde durduğunu görün. Bu otomatik testlere pek yakalanmıyor, elle bakmak gerekiyor.
Arşiv ile URL maddesi aynı maddedir
Listede ayrı ayrı duruyorlar, oysa biri olmadan diğeri anlamsız. Eski içeriği erişilebilir tutmanın tek yolu adresini sabit tutmak; adresler kayarsa arşiv sayfası da içi boş bir dizine döner. Üç yıllık bir yazıya gelen dış bağlantı, o yazının yeniden üretemeyeceğiniz tek sermayesi.
Taşımak zorunda kalırsanız 301 yazın, geçici 302 değil. Zincir de kurmayın: eski adresten yeni adrese tek atlama. A'dan B'ye, B'den C'ye uzayan yönlendirmeler birkaç taşımadan sonra kendi başına bir bakım yüküne dönüşüyor.
Yeni sekme kararı
Burada listenin kendi içinde bir çelişki var. İkinci madde geri tuşunu bozmayın diyor, hemen ardından PDF ve dış bağlantılar için yeni sekmeyi öneriyor. Ama yeni sekme tam olarak budur: geçmişi boş bir pencere, ölü bir geri tuşu. İstisna gerçekten istisna kalmalı (dış bağlantıları toptan yeni sekmede açmayı gereksiz buluyorum, isteyen ziyaretçi için orta tuş zaten var).
Açacaksanız rel="noopener" yazın. Güncel tarayıcılar target="_blank" için bunu varsayıyor, ama window.open ile açılan pencereler aynı korumayı kendiliğinden almıyor; açılan sayfa window.opener üzerinden kaynak sekmeyi başka bir adrese yönlendirebiliyor.
Sorun standart dışı bileşen değil, semantiksiz bileşen
"Alışılmadık arayüz öğesi kullanmayın" tavsiyesi olduğu gibi uygulanamaz. Her ürünün kendi tasarım sistemi, kendi özel bileşenleri var ve bunda bir sakınca yok. Ölçüt görünüm değil, davranış. Bir <div onclick> düğme gibi görünür, düğme gibi çalışmaz: sekme sırasına girmez, Enter ve boşluk tuşuna cevap vermez, ekran okuyucuda adı bile okunmaz.
Düz yolu var. <button> kullan, görünümü CSS'ten al. Özel bir bileşen şartsa rolünü, odak sırasını ve klavye davranışını baştan yazmak zorundasın, bu da ilk seçeneğin kat kat üstünde iş demek.
Göz ardı edilen arayüz
Ziyaretçiler reklam formatına benzeyen her şeyi görmüyor, buna reklam olmayan kendi öğeleriniz de dahil. Sağ kolonda duran, çerçeveli, renkli kutu içindeki duyuru okunmaz. İçinde yanıp sönen bir şey varsa hiç okunmaz. Çözüm kutuyu büyütmek değil, mesajı sayfanın akışına koymak.
Aynı mantık başlıklar için de geçerli. Başlık arama sonucunda, bültende, paylaşımda tek başına görünüyor; bağlamı yanında taşımıyorsa tıklanmıyor. "Yeni sürüm yayında" kötü bir başlıktır, neyin hangi sürümü olduğunu söylemez.
Kalan maddeler
Yazar bilgisi eksikliği hâlâ geçerli, gerekçesi değişti: mesele nezaket değil, içeriğin arkasında kimin durduğunu gösteremeyen sayfanın hem okuyucu hem arama motoru tarafında puan kaybetmesi. Kısa bir biyografi ve yazarın diğer yazılarına bir bağlantı yeter.
Jargon maddesi ise liste yazıldığından beri hiç değişmedi, sadece kelimeler değişti. Sitenin ana işini aksatan her teknoloji hevesi aynı hatanın yeni adı.