Web Tasarımında Pahalıya Mal Olan Hatalar: URL, Filtre ve Form
Web tasarımındaki hataların çoğu estetik değil, karar hatasıdır: sitenin kendi iç yapısı ziyaretçiye dayatılır. URL şeması, filtreleme mantığı ve form doğrulaması bunun en pahalı üç örneği; üçü de tasarım aşamasında ucuz, yayından sonra pahalıdır. Belirtileri de ortaktır, ziyaretçi aradığını bulamadan sayfadan çıkar.
Ana sayfa ne yaptığınızı söylemiyorsa
Yaygın kalıp şu: iki satır soyut vaat, arkasında ne satıldığına dair tek somut kelime yok. Ziyaretçi ilk saniyelerde zihinsel bir model kurmaya çalışır, kuramazsa geri tuşuna basar. Testi de kolay: siteyi hiç bilmeyen birine ana sayfayı gösterin, ‘burası ne yapıyor’ sorusunun cevabını ekrandaki cümlelerden alabiliyor mu? Alamıyorsa sorun başlık tipografisinde değil, metnin kendisindedir.
URL değiştirmek en pahalı karar
Arşivlediğiniz içeriği yeni bir adrese taşımak, o sayfaya dışarıdan verilmiş her bağlantıyı kırar. Kaybettiğiniz yalnızca arama sıralaması olmaz; sizi kaynak gösteren sitelerin bir daha bağlantı verme isteği de azalır.
Taşıma zorunluysa 301 kullanın ve zinciri kaynağında düzleştirin: A→B→C yerine hem A hem B doğrudan C’ye gitsin. Her ek atlama mobil bağlantıda fazladan bir gidiş dönüş demektir, üstelik tarayıcıların takip ettiği yönlendirme sayısı sınırlıdır ve uzun zincirin sonu doğrudan hata sayfasıdır.
Tarihi sayfada gösterin, adreste değil
İçeriğe yayın tarihi koymak doğru bir kural. Ama tarihi URL’ye gömmek bir önceki kuralla çakışır: /2019/03/ ile başlayan bir yazıyı güncellediğinizde ya adres eski bilgiyi söylemeye devam eder ya da adresi değiştirip bağlantıları kırarsınız. Tarih içerikte durmalı. Yayın tarihini ve güncelleme tarihini ayrı ayrı gösterin; okuyucu eski bir yazının hâlâ bakımda olduğunu ancak böyle anlar.
Filtreler markanın değil, kullanıcının diliyle
Ürünleri yalnızca markaya göre sıralamak, veritabanındaki en kolay alanı kullanıcıya dayatmaktır. Kimse ‘marka’ diye düşünmez, beden diye düşünür, fiyat diye düşünür, teslim süresi diye düşünür. Kategoriye özgü nitelikleri çıkarın ve filtre etiketlerini jargondan arındırın: ‘kapasite’ yerine kaç kişilik, ‘gramaj’ yerine ne kadar kalın.
Karşılaştırma ekranlarında ise en sık yapılan hata, tek bir kriteri değiştirmek isteyen kullanıcıya akışı baştan yaptırmaktır. Seçimler sayfa yenilense de korunmalı, değiştirilen alan dışındaki her şey yerinde kalmalı. Kullanıcı ‘peki bir beden büyüğü ne kadar’ sorusunu üç tıkla değil, tek alanı değiştirerek sormalı.
Form, biçimlendirmeyi kullanıcıdan beklemesin
Kart numarasını boşluksuz isteyen, telefonu parantezle yazınca reddeden, ad ile soyadı ayrı alanlara bölen formlar hâlâ yaygın. Ortak varsayımları yanlış: biçimlendirme kullanıcının işi değil. Boşluğu, tireyi, başa eklenmiş sıfırı sunucuda temizlemek birkaç satırlık iştir; kullanıcıya arka arkaya üç hata mesajı göstermenin bedeli ise terk edilmiş bir sepettir. Ad ve soyadı tek alanda alın, çünkü tek isimli de çok soyadlı da insanlar var.
Küçük görsel ve alt metin ters yönde çalışır
Yüksek çözünürlüklü bir fotoğrafı olduğu gibi küçültmek tanınmayan bir leke üretir. Önce kırpın, sonra küçültün; küçük boyutta okunacak tek bir öge kalsın.
Alt metinde ise kural tersine işler, orada tasvir değil işlev yazılır. Ana sayfaya dönen logonun alt metni ‘Anasayfa’dır, ‘mavi zemin üzerinde stilize kuş figürü’ değil. Ekran okuyucu kullanıcısı sayfayı gezerken görselin nasıl göründüğünü değil, bağlantının nereye gittiğini duymak ister; uzun tasvir onu yavaşlatır.
Menüde bulunduğunuz sayfaya bağlantı vermeyin
Üzerinde olduğunuz sayfanın menüde tıklanabilir durması küçük bir kusur gibi görünür ama kullanıcıya yanlış bilgi verir: tıklar, hiçbir şey değişmez, konum duygusunu kaybeder. Aktif bağlantı görsel olarak işaretlensin ve tıklanamaz olsun. Aynı öğeye aria-current="page" eklemek, ekran okuyucuya ‘buradasınız’ bilgisini veren en ucuz yöntemdir.
Ortak payda
Bu hataların hiçbiri estetikle ilgili değil. Hepsi sitenin iç yapısını kullanıcının önüne taşıyor: arşiv klasörü URL’ye, veritabanı alanı filtreye, doğrulama kuralı form hatasına dönüşüyor. Düzeltmenin yolu da tek. Her kararı, kullanıcının o an yapmaya çalıştığı iş üzerinden sınayın; içeriğin arka planda nasıl saklandığı üzerinden değil.