Arayüz Standartları Yaratıcılığı Nerede Sınırlar

Arayüz standartları yaratıcılığı sınırlar. Sınırlamasalardı standart olmazlardı. Tartışmaya değer olan, sınırın var olup olmadığı değil, nereye çekildiği ve kimin uyguladığı.

Standardın gerçekten kazandığı yer

Jakob yasasının söylediği şey basit: kullanıcı zamanının çoğunu başka sitelerde geçirir, oradan öğrendiği kalıpla senin arayüzüne gelir. Sepet ikonunun sağ üstte durması, form hatasının alanın hemen altında çıkması bu yüzden tartışma konusu değil.

Buradan “tutarlılık her zaman iyidir” sonucu çıkmıyor ama. Tutarlılık kötü kurgulanmış bir kalıbı da aynı verimlilikle yayar. Yanlış kurulmuş bir tablo filtresi standart ilan edildiğinde otuz ekranda birden yanlış olur, üstelik artık düzeltmenin maliyeti de otuz katına çıkmıştır. Standart nötr bir iyilik değil, çoğaltıcı: ne verirsen onu büyütür.

Yenilik bütçesini nereye harcamalı

Her ürünün harcayabileceği sınırlı bir alışılmadık olma payı var. Bu payı etkileşim ilkelerine yatırmak, yani kendi kaydırma davranışını, kendi tarih seçicini, kendi menü mantığını icat etmek, neredeyse her zaman zarar yazar. Kullanıcı orada öğrenmek istemiyor, tanımak istiyor.

Payın karşılığını verdiği yerler başka: bilgi mimarisi, içeriğin kendisi, ürünün dili, bir işin kaç adımda bittiği. Buradaki özgünlük kullanıcıdan yeni bir el alışkanlığı istemez, sadece daha kısa bir yol sunar. İki taraf arasında kararsız kalındığında tercih nettir, kontroller alışıldık kalsın, akış cesur olsun.

Dokümanda duran standart, standart değildir

Kural PDF'te, bileşen kodda durduğu sürece ikisi ayrışır. Ayrışma fark edildiğinde de doküman güncellenmez, çünkü kimsenin asli işi değildir. Standart dokümanını genelde bileşenin içine taşırım: kuralı varsayılan davranışa gömer, dokümanı o bileşenin kullanım örneğine indiririm. Kural ancak hiçbir şey yapmadan elde edilen sonuç haline geldiğinde uygulanır.

Kontrol listesi tavsiyesinin sessiz maliyeti de burada. Liste insan gözüyle denetleniyorsa denetim yükü sayfa sayısı ile kural sayısının çarpımı kadar büyür. Kırk ekran, otuz kural, her sürümde bin iki yüz kontrol demek. Kimse bunu yapmaz, birkaç sürüm sonra liste sessizce terk edilir. Aynı kurallar bileşene gömüldüğünde kontrol tek seferde, bileşenin kendi testinde yapılır.

Standardı ne zaman bozarsın

Her standart yazıldığı günün kısıtını taşır. Kısıt ortadan kalkar, kural kalır. Sekiz yıl önce küçük ekranda yer olmadığı için gizlenen bir filtre, bugün hâlâ gizliyse bunun sebebi tasarım kararı değil, kimsenin dosyayı açmamış olması.

Bozma ölçütü ikiden ibaret: kullanıcılar testte standart çözümde takılıyorsa, ya da kural artık var olmayan bir kısıttan geliyorsa bozarsın. “Daha modern görünsün” ölçüt değil, o bir sonraki ekibin temizleyeceği bir iş.