Kategoriye Sığmayan İçerik: Bilgi Mimarisinde Outlier Kararı

Bir arşiv ya da katalog büyüdükçe kategorilerin hiçbirine tam oturmayan birkaç içerik çıkar: hem ürün hem hizmet sayılan bir sayfa, hem kültür hem doğa temalı bir etkinlik. Bu içerikler için karar çoğunlukla aceleyle veriliyor ve yeni bir alt kategori açmakla sonuçlanıyor. Oysa asıl soru içeriğin nereye ait olduğu değil, kullanıcının onu aramaya nereden başladığı.

Bulanık sınır, bulunurluk vaadi değildir

Kategorilerin keskin sınırları olmadığı, üyelerin aile benzerliğiyle birbirine bağlandığı doğru. Penguen kuştur, tipik bir kuş değildir. Bu gözlem bilgi mimarisi metinlerinde genellikle şu sonuca bağlanır: madem sınırlar bulanık, atipik içerik ana kategoride kalabilir.

Sonuç yanlış değil ama gerekçe iki ayrı işi birbirine karıştırıyor. Kullanıcı listeye bakarken atipik üyeyi tanır; bu tanıma işidir. Aynı içeriği bulmak için o kategoriye tıklamayı akıl etmesi ise erişim işidir ve prototip teorisinin bu konuda söyleyeceği bir şey yok. Bulanık sınır, içerik ekranda görünür haldeyse kabul edilmesini kolaylaştırır. Kimsenin o kategoriyi açmadığı durumda hiçbir işe yaramaz.

Üç yol ve gerçek faturaları

Outlier başına bir alt kategori açmak menüye tek içerikli düğümler ekler. Kullanıcı düğümün adını okuyup içinde ne olduğunu tahmin etmek zorunda kalır, tek içerik de bu tahmine değmez. Beş outlier’ınız varsa beşi de boş görünen beş menü satırı kazanırsınız.

İçeriği ana kategoride tutup arama, filtre ve etiketle desteklemek varsayılan olmalı. Ucuz, geri alınabilir, menüyü şişirmez. Zayıf tarafı şu: erişimi tamamen aramanın kalitesine bağlar. Arama kutusu kötüyse bu çözüm de kötüdür.

Polihiyerarşi, yani aynı içeriği birden fazla kategoride listelemek, en pahalı seçenek ve pahalılığı arayüzde değil altta. Tek bir kategori_id alanından çoklu eşlemeye geçmek şema değişikliği demek: listeleme sorgusu join’e döner, tekrarları ayıklamak gerekir, sayfalama sayıları kayar. Üstüne aynı içerik iki adresten görünür hale gelince kanonik URL kararı da masaya gelir. Ben bunu genelde tek bir kanonik kategori alanı ve ayrı bir etiket tablosuyla çözerim; ikinci erişim yolu etiketten gelir, listeleme sorgusu sade kalır.

Kart sıralaması outlier’ı bulmaz, yutar

Kategori yapısını kart sıralamasıyla doğrulamak doğru tavsiye, ama yöntemin tam bu noktada bir kör noktası var. Kart sıralaması katılımcıların birlikte grupladığı kart çiftlerinden bir benzerlik matrisi üretir, sonra o matris bir yerden kesilip kümeler okunur. Outlier tanımı gereği düşük uzlaşmalı karttır: matriste zayıf bağlarla durur ve kesme eşiği biraz gevşetildiği anda en yakın büyük kümeye yapışır. Kümelere bakarsanız sorun çözülmüş görünür.

Bakılacak şey küme değil, o tek kartın dağılımı: en çok hangi gruba kondu ve oran ne. Oran yarıyı geçmiyorsa o içeriğin tek bir doğru yeri yoktur, kararı gezinmeden alıp aramaya devretmek daha dürüsttür.

Karar sırası

1. Outlier sayısı azsa içerik ana kategoride kalır, iş aramaya ve etikete devredilir.
2. Birkaç outlier aynı eksende birikmeye başladıysa artık outlier değil, yeni bir kategoridir; o zaman açılır.
3. Polihiyerarşi en sona kalır, o da içeriğin iki ayrı kullanıcı görevinin başlangıcında durduğunu gösteren bir veriniz varsa.

Karmaşıklığı hiç eklememek, sonradan temizlemekten kolaydır. Menüye eklenen her düğüm kalıcı olmaya meyillidir, bir etiketi silmek ise tek satırlık iştir.