UX Araştırmasında Gözlemci Nasıl Davranır

Araştırma oturumuna gözlemci olarak girdiğinizde ilk işiniz veri toplamak değil, ortamı bozmamak. Katılımcı odadaki ikinci insanın varlığını hisseder; bir öneri, bir gülme, hatta düzensiz bir klavye sesi oturumun geri kalanını değiştirir. Aşağıda gözlemciye verilecek kuralların kısa hali var, bir de bu kuralların neden tam bu şekilde kurulduğu.

Gözlemci tam olarak neyi bozabilir?

Oturumun verisi katılımcının davranışı. O davranışın işe yaraması için, kendini değerlendirilmiyor sanan birinin davranışı olması gerekiyor. Gözlemci kurallarının neredeyse tamamı tek bir cümleden türüyor: katılımcı sizin tepkinizi okuyamasın.

• Öneride bulunmak, sorunu çözmek, yönlendirmek yok. Katılımcı takıldığında takılı kalması gerekir; takıldığı yer bulgunun kendisi.
• Teknik olarak yanlış bir şey söylese bile düzeltmeyin. Düzeltme gerekiyorsa moderatör ister.
• Bildirimler kapalı, telefon sessiz, oturma yeri katılımcının doğrudan görüş alanı dışında.
• Çıkmanız gerekiyorsa bir kez ve sessizce çıkın. İki kez girip çıkmak, bir kez kalıp hiç çıkmamaktan daha kötü.

Klavyeyle ilgili yaygın tavsiye "sürekli yazın" şeklinde. Mesele ses değil ritim: normalde sessiz duran bir klavye katılımcı hata yaptığı anda tıkırdamaya başlarsa, katılımcı bunu öğrenir ve geri kalan oturumu temkinli geçirir. Peki bu gerçekten durmadan yazmakla mı çözülür? Sessiz tuşlu bir klavye ya da kağıt aynı sonucu daha az çabayla veriyor.

Bir de şu madde var: "konuşmayın, notla iletin." Oturumun ortasında moderatöre kağıt uzatmak da müdahale. Katılımcı bunu görür ve ne yazıldığını merak eder. İletilecek bir şey varsa molaya ya da oturum sonuna kalsın; acil değilse hiç iletilmesin.

Odada oturmak mı, ayrı odadan izlemek mi?

Ayrı odadan ya da ekran paylaşımıyla uzaktan izlemeyi, odada oturmaktan daha güvenilir buluyorum. Nedeni basit: odada oturmak ölçeklenmiyor. İkinci odada dört kişi fısıldaşıp birbirine not geçebilir, aynı dört kişi katılımcının arkasında oturamaz. Üstelik odadaki gözlemci dikkatinin bir kısmını müdahale etmemeye harcar, kalanıyla gözlem yapar.

Odada olmanın karşılığını verdiği tek durum, fiziksel bir şeyi görmek gerektiğinde. Cihazın nasıl tutulduğu, elin ilk nereye gittiği, kağıda neyin karalandığı. Ekran kaydı bunların hepsini kaçırır. Böyle bir ihtiyaç yoksa odada bulunmanın araştırmaya kattığı bir şey yok.

Odada kalınacaksa

• Göz teması kurmayın, selamlaşmanın ötesinde iletişim başlatmayın.
• Mimik ve ses tonu dahil, tepki vermeyin. Katılımcı zorlandığında kaşınızı çatmanız onu durdurur.
• Kıpırdanma, iç çekme, arkadaşıyla bakışma yok.

Notun biçimi analizi belirliyor

Bir not, bir gözlem. İki düşünceyi aynı satıra yazdığınızda analiz sırasında o notu iki kümeye birden koyamazsınız; ya ortasından keser ya birini atarsınız. Her notun üstünde senaryo veya görev adı, katılımcı numarası ve gözlemcinin baş harfleri olsun.

Bunun dolaylı bir maliyet tarafı da var. Beş katılımcı, üç gözlemci ve katılımcı başına yirmi not, elinizde üç yüz parça demek. Bu yığını sonradan ayırmanın tek yolu her parçanın kendi etiketini taşıması. Etiketlemeyi oturum sırasında yapmazsanız sonradan yapılamaz, çünkü hangi notun kime ait olduğunu hatırlayan kimse kalmaz.

Ne yazılır

• Hata: "Formdaki şehir alanı atlandı, kullanıcı kaydetmeden sayfayı kapattı."
• Sistem mesajı, kelimesi kelimesine: "Veritabanı hatası 35. satır". Burada parafraz işe yaramaz. O metni arayan kişi hatayı kodda bulur, "bir hata çıktı" notuyla bulamaz.
• Tıklama yolu: Anasayfa > Ürünler > Geri > Model > Geri. Geri dönüşlerin sayısı tek başına bir bulgu.
• Arama terimi ve sonucu: Arama 1 "otomotiv aksesuar" (sonuç yok), Arama 2 "araba aksesuar" (üçüncü sonuç işe yaradı). Kullanıcının kelimesiyle sitenin kelimesi arasındaki fark burada görünür.
• Dışarıdan getirilen araç: hesap makinesi açtı, adresi haritada doğruladı. Arayüzün yapmadığı işin listesi bu.
• Alıntı, aynen: "Amazon gibi olmasını bekliyordum."
• Kendi çıkarımınız, ayrı notta: "sanırım ikonu anlamadı" bir gözlem değil, bir hipotez. Gözlemle karışırsa ikisi de güvenilmez olur.

Rehberin asıl faydası oturumdan sonra çıkıyor

Üç gözlemci aynı anı farklı yazdıysa orası atlanacak yer değil, bakılacak yer. Anlaşmazlık genelde katılımcının davranışının tek yoruma kapalı olmadığını gösterir, bu da bulgunun kendisi. Karşılaştırılabilir notlar olmadan o tartışma "ben öyle hatırlamıyorum" düzeyinde kalır ve en yüksek sesli kişi kazanır.

Rehberi oturumdan birkaç gün önce e-postayla gönderin. Okumayanlar olacak, o yüzden lab ortamında masada basılı bir kopya bulunsun. Araştırma yöntemleri üzerine daha derli toplu kaynak arayanlar için Interaction Design Foundation'ın kullanılabilirlik testi derlemesi iyi bir başlangıç.