Persona Kapsamı: Geniş mi Dar mı, Neye Göre Karar Verilir
Persona kapsamı, bir personanın kaç ürünü ve hangi ayrıntı düzeyini temsil ettiğidir. Marka geneli için kurulan persona ile tek bir akışın tasarımı için kurulan persona aynı belge değildir; ikisini birbirinin yerine kullanmak, personayı kimsenin açmadığı bir dosyaya çevirir. Kapsam kararı da estetik bir tercih değil, personanın hangi kararı vereceğine bakılarak verilir.
Kapsamı belirleyen soru
Persona yazmadan önce cevaplanacak tek soru şu: bu belge hangi kararı değiştirecek? Cevap "onboarding kaç adım olacak" ise dar kapsamlı, tek akışa bağlı bir personaya ihtiyacın var. Cevap "önümüzdeki yıl hangi segmente yatırım yapacağız" ise geniş kapsam doğru. Kararı adlandıramıyorsan persona da yazma; ortaya çıkan şey duvara asılan bir poster oluyor.
Geniş kapsam nerede tıkanır
Geniş persona kurumun tamamını temsil etme iddiasındadır: bankanın dijital müşterisi, perakendecinin genç şehirli alıcısı. Strateji toplantısında işe yarar, ekran başında yaramaz. Fatura ödeme akışında onay düğmesinin nereye konacağını "genç şehirli alıcı" tanımından çıkaramazsın, çünkü o tanımın içinde akışa dair tek bir davranış yok. Geniş personanın gerçek işlevi karar vermek değil, ekipler arasında ortak bir dil kurmak.
Dar kapsam ve sınırı
Dar persona tek bir işe bağlanır: her ay sabit tutarı elle giren, otomatik talimata güvenmeyen kullanıcı. Tasarım kararlarında isabeti yüksektir, çünkü içinde gerçekten davranış vardır. Sınırı da tam buradan gelir. O akışın dışına çıkınca hükmü kalmaz, dar personayı ürün stratejisine kanıt diye taşımak tek bir ekranın verisinden şirket kararı üretmek demek.
Örtüşmeme kuralı yanlış kurulmuş
Persona rehberlerinde iki tavsiye yan yana durur: segmentler örtüşmesin, ve aynı kişinin farklı rolleri varsa her rol için ayrı persona yazılsın. İkisi aynı anda doğru olamaz. Rol bazlı personalarda örtüşme istisna değil, beklenen durumdur; küçük işletmenin muhasebecisi hem faturayı kesen hem raporu okuyan kişidir. İşleyen kural şu: personalar kişilere göre değil işlere göre ayrılır, bir kişi birden çok personada görünebilir. Örtüşmeyi kovalamaya başlarsan gerçek kullanıcıları veride olmayan sınırlarla bölmek zorunda kalırsın.
Kaç persona
Persona sayısı bedavaya büyümüyor. Bir personanın arkasında varsayım değil veri olması için o segmentten beş altı görüşme alt sınır sayılır. Altı personalı bir set, otuz görüşmenin üzeri demek. Bu bütçe yoksa ortaya çıkan şey persona değil, ekibin kendi varsayımlarının resmileştirilmiş hâli olur ki bu belgenin zararı yokluğundan fazladır, çünkü tartışmayı bitirir. İki üç personayla başlayıp, mevcut setle karar veremediğin bir yer çıktıkça yenisini eklemek daha sağlıklı ilerliyor.
Belgenin duracağı yer
Kapsam doğru seçilse bile persona kullanılmıyorsa hiçbir kararı etkilemez. Persona meselesini genelde ayrı bir sunum hazırlamak yerine kabul kriterlerinin içine gömerek çözerim: "bu akış, tutarı elle giren kullanıcı için üç dokunuşta bitmeli" satırı sprint planında otuz sayfalık dokümandan çok daha fazla iş görüyor. Persona, geliştiricinin ve tasarımcının o hafta baktığı ekrana girmiyorsa yazılmamış sayılır.