UX Sertifikası: Süreç, Maliyet ve Gerçekten İşe Yaradığı Yer

UX sertifikası bir yetkinlik belgesi değil, sınavla ölçülmüş bir bilgi belgesidir. İkisi aynı şey sanıldığı için beklenti baştan yanlış kuruluyor; adaylar belgenin portföyün yerini tutacağını umuyor, tutmuyor. Nielsen Norman Group programı gibi ciddi örneklerde bile sınav, kurslarda anlatılanı yerinde kullanıp kullanamadığınızı ölçer.

Belge neyi kanıtlar

Sınavlar çoktan seçmeli, bir kısmı kısa vaka anlatımıyla geliyor. Ölçtükleri şey açık: kavramları doğru yerde kullanabiliyor musunuz. Bir kullanılabilirlik testini katılımcı seçiminden rapora kadar tek başına yürütebildiğinizi ölçen bir sınav formatı yok, olması da kolay değil.

Sertifikanın uzmanlığı nesnel olarak kanıtladığı iddiası tam burada çatlıyor. Nesnel olarak kanıtladığı şey, ekiple aynı dili konuştuğunuz. Bu az bir şey değil; araştırma bulgusunu ürün toplantısında savunmaya çalışan biri için ortak terminoloji zaman kazandırır. Ama yaptığınız işin kalitesiyle ilgisi yok.

Birini işe alırken sertifikaya bakmam. İki sayfalık gerçek bir test raporu, kaç katılımcıyla ne konuşulduğu, hangi bulgunun hangi tasarım değişikliğine dönüştüğü; on rozetten fazlasını söyler.

Süreç: beş kurs, beş sınav

NN/g modelinde belge tek sınavla gelmiyor. En az beş farklı alanda kurs alıp her birinin sınavını yüksek bir eşikle, yaklaşık %80 ile geçmeniz gerekiyor. Kurslar UX temelleri, kullanıcı araştırması, bilgi mimarisi, etkileşim tasarımı, mobil kullanılabilirlik gibi başlıklara dağılıyor. Sınavlar bittiğinde dijital rozet ve belge e-postayla geliyor, doğrulaması da bir panel üzerinden yapılıyor.

Asıl seçim sınavda değil, kurs listesinde yapılıyor. Sınavlar birbirinden bağımsız olduğu için beş modülü yakın başlıklardan seçerseniz belge geniş bir yetkinlik değil, aynı konunun beş tekrarı anlamına gelir. Kimse özgeçmişte bunu ayırt etmiyor, ama ilk teknik konuşmada ortaya çıkıyor. Kurs seçerken kendi boşluğunuza bakın, geçmesi en rahat sınava değil.

Maliyetin ağırlığı da sınavlarda değil kurslarda. Yani bütçeyi belirleyen şey eşik ya da deneme hakkı sayısı değil, kaç kursa yazıldığınız.

Rozetin ömrü portföyün ömründen kısa

Sertifikasyon programları yenileme koşullarını zaman içinde değiştiriyor; bugün süresiz görünen bir belge birkaç yıl sonra periyodik güncelleme isteyebilir. Yayımlanmış bir vaka çalışması yaşlanmaz, yalnızca tarihi eskir, okuyan yine ne yaptığınızı görür. Belgeyi yatırımın tamamı değil bir kalemi sayın.

Kime mantıklı geliyor

Üç durumda paranın karşılığını veriyor:

• Kariyer değiştirenler. Gösterecek projesi olmayan birinin ilk elemeyi geçmesi için elle tutulur bir şey gerekiyor, belge o işi görüyor.
• Kurum içinde UX bütçesi savunanlar. Satın alma ve İK süreçleri belgeye bakıyor; teklifin yanında duran bir sertifika, tartışmayı kısaltıyor.
• Yazılım veya ürün tarafından gelip eksiğini kapatmak isteyenler. Burada değerli olan kurslar, belge yan ürün.

Sahada işi olan, gösterecek üç projesi bulunan bir tasarımcı için durum tersine dönüyor. Aynı bütçe beş kurs yerine gerçek kullanıcılarla iki araştırma turuna gitse hem daha çok şey öğretir hem de anlatılacak yeni bir hikâye bırakır. Belge o noktada rahatlatıyor, ilerletmiyor.