Web İçeriğinde Sayıları Rakamla Yazmak

Web okuru metni satır satır okumaz, tarar. Bu taramada rakamlar harflerin arasından sıyrılır, bu yüzden bir veriyi "2415" diye yazmak "iki bin dört yüz on beş" diye yazmaktan işlevsel olarak üstündür. Kural basit görünüyor. Türkçe yazım alışkanlıklarıyla çakıştığı ve büyük sayılarda tam tersine döndüğü yer hariç.

Rakam taramayı durdurur

Jakob Nielsen'ın "Show Numbers as Numerals When Writing for Online Readers" başlıklı 2007 tarihli yazısı bu konudaki en bilinen kaynak ve aradan geçen zamana rağmen geçerliliğini koruyor. Göz izleme kayıtlarında bakış, harf kümesinin ortasında duran rakam grubunda takılıyor. Sebep anlam değil biçim: rakamın silueti çevresindeki metinden farklı.

Uygulaması kısa. Fiyat, tarih, adet, ölçü, süre, yüzde: hepsi rakamla. Ürün sayfasında "beş renk seçeneği" yazan bir satır, "5 renk" yazan satırın yarısı kadar iş görür. Sayı bir veri değil de deyimin parçasıysa ("bin bir çeşit", "üç aşağı beş yukarı") yazıyla kalır, çünkü orada okur zaten veri aramıyor.

"1'den 99'a kadar yazıyla" kuralı Türkçe'nin kuralı değil

İçerik rehberlerinde sık tekrarlanan "birden doksan dokuza kadar olan sayılar yazıyla yazılır" maddesi İngilizce yayın geleneğinden, Chicago ve AP gibi stil kılavuzlarından geliyor. Türkçe yazım kuralları böyle bir eşik tanımlamıyor; TDK saat, tarih, ölçü ve para gibi değerlerin rakamla yazılmasını, metin içindeki sayıların ise duruma göre yazıyla yazılabileceğini söylüyor. Yani çevrilmiş bir kuralı Türkçe içerik kılavuzu diye uygulamış oluyorsunuz.

Basılı metin için yazıyla yazma tercihi savunulabilir; roman sayfasında rakam gerçekten sırıtır. Ekranda durum farklı, çünkü okuma biçimi farklı. Kurumsal bir yazım kılavuzu hazırlıyorsanız basılı ve dijital için ayrı madde yazın, tek kural ikisine birden yetmiyor.

Büyük sayıda kural tersine döner

Rakamın avantajı okurun onu tek bakışta kavramasından geliyor. Bu avantaj, okur sıfır saymaya başladığı anda kayboluyor. "1.000.000.000" ile "1 milyar" aynı değeri taşır ama ikincisi anında okunur, birincisi basamak grubu sayılarak çözülür.

Pratik eşik milyon civarında. Altında saf rakam, üstünde rakam artı kelime: 12.500, 3,4 milyon, 24 milyar. Kaynak metinlerin çoğu bu noktada kendi kuralıyla çelişir, "her zaman rakam kullanın" der ve hemen ardından "1 milyar yazın" örneğini verir. Kural aslında "her zaman rakam" değil, en kısa okunur biçim.

Aynı mantık birimler için de geçerli. Okurun aşina olmadığı bir birimi yalnız bırakmayın, yanına tanıdık karşılığını koyun: "1 TB (yaklaşık 1.000 GB)". Parantez içi açıklama cümleyi uzatır, sözlüğe gitmek okuru sayfadan çıkarır.

Biçimlendirmeyi metne değil koda bırakın

Türkçe'de binlik ayırıcı nokta, ondalık ayırıcı virgüldür. "1,250" bir Türk okur için bin iki yüz elli değil, bir tam virgül iki yüz elli demek. Sayıyı şablona elle yazan her yer bu hatanın açık kapısıdır; sayı veriden geliyorsa biçimlendirmeyi Intl.NumberFormat('tr-TR') ya da eşdeğeri bir yerelleştirme katmanı yapsın, editör değil. Üç satırlık iş, üçüncü parti bir kütüphaneye gerek yok.

Bunun bir de arama tarafı var. Bir katalog projesinde stok adetlerini yazıyla basan bir şablon gördüm, site içi arama "12 adet" sorgusuna hiçbir sonuç döndürmüyordu; sorun arama motorunda değil, indekslenen metindeydi. Kullanıcı Ctrl+F ile ya da site içi aramada rakam yazar. Metin yazıyla yazılmışsa eşleşme olmaz.

URL'ye yıl yazmayın

Sayının işe yaradığı yer gövde metni; URL bundan ayrı bir karar. Slug'a yıl koyduğunuzda iki seçenekten birine mahkûm olursunuz: içeriği güncelleyip adresi eski yılda bırakmak, ya da slug'ı değiştirip yönlendirme borcu biriktirmek. İçerik gerçekten o yıla ait değilse (yıllık rapor, mevzuat değişikliği) yılı başlıkta tutun, adreste değil.

Ekran okuyucu tarafı

Ekran okuyucular rakamları çoğu bağlamda doğru seslendirir, sorun basamak basamak okunması gereken dizilerde çıkar. Telefon numarası, IBAN, sipariş kodu gibi değerleri anlamlı gruplara ayırarak yazın; hem sesli okumada hem gözle kontrol etmede aynı işi görür.