Kalıcı URL: Eski Sayfayı Silmek Kullanıcıya Ne Kaybettirir
Bir sayfayı yayına aldığınız anda onu yalnız siz kullanmaya başlamıyorsunuz. Adres bir yere kaydediliyor, bir forumda paylaşılıyor, bir kaynakçaya giriyor. Sayfayı sildiğinizde silinen şey içerik değil, o adrese güvenmiş herkesin yolu. Bu yazı, arşivi yaşatma kararını kullanıcı tarafından, yani kırılan bağlantının karşısına düşen kişi açısından ele alıyor.
URL bir arayüz öğesidir
Arayüz denince akla ekrandaki bileşenler geliyor, oysa kullanıcının en uzun süre elinde tuttuğu bileşen adresin kendisi. Butonu değiştirirseniz kullanıcı yeniden öğrenir. Adresi değiştirirseniz kullanıcının kendi sisteminde tuttuğu kayıt bozulur ve bunu size haber verecek bir mekanizma yoktur. Yer imi, iç wiki, e-posta arşivi, bir sunumun dipnotu. Hepsi sizin veritabanınızın dışında yaşıyor.
Peki kullanıcı 404 sayfasıyla karşılaştığında ne öğreniyor? Genellikle tek bir şey: aradığı bilginin bir zamanlar var olduğu ama artık ulaşamayacağı. Bu, boş bir arama sonucundan daha kötü bir deneyim, çünkü kullanıcı hatayı kendinde arar. Adresi yanlış mı kopyaladım, site mi taşındı, ben mi geç kaldım.
Arşivin değeri gerçekten sanıldığı kadar mı
Eski içeriğin sitenin toplam değerinin çok büyük kısmını oluşturduğu sık tekrarlanır. Sayıya bakınca iş biraz daha sade görünüyor. Haftada bir yazı yayımlayan bir site beş yılın sonunda yaklaşık 260 sayfaya ulaşır; bunun 52'si son bir yılda çıkmıştır, kalan 208'i "eski" sayılır. Yüzde 80 oranı buradan geliyor, yani içeriğin niteliğinden değil, takvimden. Aynı hesap değersiz bir arşiv için de aynı sonucu verir.
Bu, eski içeriği yaşatmayın demek değil. Doğru soruyu değiştiriyor sadece: arşivin ne kadarı büyük, sorusu yerine hangi sayfalar hâlâ trafik, bağlantı ya da atıf alıyor sorusu. Server kayıtlarında son altı ayda tek bir görüntülenme almamış, dışarıdan hiç bağlantı gelmeyen bir sayfayı yaşatmak da bir maliyet: bakım listesinde yer kaplar, site içi aramayı kirletir, okuyucunun karşısına yanlış zamanda çıkar.
Silmek yerine ne yapılır
Kaldırma kararı ikili değil. Aradaki seçenekler kullanıcı açısından çok farklı sonuçlar üretiyor:
- Yönlendirme: İçeriğin devamı niteliğinde bir sayfa varsa kalıcı yönlendirme kurun. Zinciri iki adımda kesin; her ek atlama gecikme ekler ve bir süre sonra hangi adresin gerçek olduğunu kimse bilemez.
- Yerinde bırakıp işaretleme: Bilgi eskimiş ama tarihsel değeri varsa sayfanın başına açık bir not koyun ve güncel sürüme bağlayın. Notun görünür olması gerekiyor, sayfanın dibindeki gri bir satır işe yaramaz.
- Bilinçli kaldırma: İçerik gerçekten geri gelmeyecekse 404 yerine 410 dönün. Kullanıcı için fark küçük, ama tarayıcılar için "bu adres kalıcı olarak kapandı" bilgisi belirsiz bir hatadan daha temiz.
Tarihin görünür olması da bu kararların bir parçası. Yayımlanma ve güncellenme tarihini gizleyen sayfa, okuyucuyu bilginin ne kadar taze olduğunu tahmin etmeye zorlar. Tahmin ettirdiğiniz her şey güvenden düşer.
Eskiyen sayfa arama sonucunda öne çıkarsa
Bir sayfanın yıllarca üst sırada kalması iyi haber gibi görünür, ta ki içindeki bilgi yanlışlanana kadar. Ya kullanıcı, sizin üç yıl önce doğru olan cevabınızı bugünün cevabı sanıyorsa? Site içi aramada güncellik ağırlığını artırmak buradaki en kolay müdahale. Dış aramada elinizde o kadar kontrol yok, dolayısıyla iş yine sayfanın kendisine düşer: güncel sürüme giden görünür bir bağlantı, sayfanın en üstünde.
İçerik bahçıvanlığı denen şey pratikte bundan ibaret. Yeni yazıdan eskisine bağlantı vermek, kırık bağlantıları düzenli taramak, güncelliğini yitirmiş sayfaları etiketlemek. Hepsi küçük işler ve hiçbirinin görünür bir çıktısı yok; kullanıcı bu işi yaptığınızı ancak yapmadığınızda fark eder.